Ja, hij is er weer. Ik bedoel dit op twee manieren. 1. Ja, ik ben er eindelijk weer met een blog en 2. Gianni Vattimo laat weer van zich horen in begrijpelijk Nederlands. Als zwakgelovige “Vattimo-watcher” wil ik dit hier toch even melden, omdat ik nu eenmaal vind dat zijn manier van denken enorm inspirerend en behulpzaam kan zijn in de conversatie over religie in de publieke ruimte. Dit mag je ook missionair noemen, in de vriendelijke betekenis van het woord.
Vorig jaar was Vattimo ook al in Groningen voor een lezing voor het Lolle Nauta Forum. Dat was een grotendeels politiek verhaal tegen neutralisatie van de Europese politiek, waarbij hij pleitte voor wat meer kleur en minder technocratie in Europa. Helaas kon ik daar niet bij zijn. Maar op deze pagina is alles terug te horen en te lezen.
Vattimo en Europa
Deze maand staat in Filosofie Magazine een vrij goed interview met Gianni Vattimo. Goed, omdat het meer de breedte van zijn denken bestrijkt dan zijn optreden in Groningen. In het interview is nog steeds veel nadruk op de Europese politiek, want hij is nu eenmaal filosoof en europarlementariër. Daarnaast zit Europa nog steeds in een turbulente fase en worden deze vragen uit nood geboren. Wanneer Vattimo zich dan ook nog eens communist noemt, is de verbazing groot en lijken de vragen niet meer aan te slepen.
Vattimo tegen geweld
In het artikel wordt duidelijk dat Vattimo geen hardcore communist is. Hij pakt het communisme vrij ‘luchtig’ (eclectisch, hermeneutisch) op om het gewelddadige van het kapitalisme te ontmaskeren. En daarmee zitten we volgens mij bij een belangrijk punt in zijn denken. De ontmaskering van het geweld van ideologie, religie en al hetgeen we metafysica noemen. Objectieve waarheid is ook zo’n claim waarmee de overwinnaars blijven heersen over de verliezers. Vattimo kiest nadrukkelijk voor de verliezers en de emancipatie van de zwakkeren in de samenleving.
Vattimo en zijn religieuze inspiratie
Op de derde pagina van het interview komen we bij de religieuze inspiratie van Vattimo. En volgens mij is deze openheid nodig om Vattimo goed te kunnen begrijpen. Daarom is het een erg goede vraag, hoe Vattimo zijn oproep tot een seculiere staat (waarin geen absolute waarden meer gelden) kan rijmen met Jezus en het christendom. In de beleving van de interviewer en van velen met haar, past het geloof in Jezus blijkbaar niet met het verdwijnen van absolute waarden. De religieuze drive – die in Filosofie Magazine bij de bespreking van Søren Kierkegaard bijna krampachtig wordt vermeden – komt in het interview met Vattimo ruimschoots aan bod. En wat hij daar zegt lijkt me vrij krachtig voor een zwak denker
Jezus en de secularisatie
Het christendom zelf zet een proces van secularisering in gang. God wordt (letterlijk) mens in Jezus en verandert de veritas in charitas. De universele goddelijke waarheid verandert in zorg voor medemensen, met oog voor gebreken en de grilligheid van de menselijke natuur, aldus Gianni Vattimo. Jezus staat bij hem model voor de zwakke aanpak. Met een verwijzing naar René Girard, zegt Vattimo dat Jezus niet de traditionele zondebok als uitweg ziet, maar de liefde. Jezus ondergaat de kruisiging immers vrijwillig. Zo zien mensen hun schuld in omdat ze een onschuldige hebben vermoord en zo breekt Jezus met de offerlogica. Ik besef dat mijn bespreking misschien meer vragen oproept dan antwoorden geeft, maar daarom wil ik ook aanbevelen om het artikel zelf te lezen. Natuurlijk is het lezen van zijn boeken nog beter. In Filosofie Magazine krijg je zo de gelegenheid om Gianni Vattimo goed te lezen en je te laven aan wat er verder voor moois wordt gezegd over het centrale thema “Is liefde een opdracht?” met een inspirerend artikel van Geert Jan Blanken over Søren Kierkegaard.
Nee ik heb geen aandelen!
Het ziet er naar uit dat ik de komende tijd weer wat meer tijd voor mijn blog krijg. Mijn werk bij bij de website van EO/geloven heeft mij wat belemmerd in de ontwikkeling van mijn eigen blog. Om in mijn privétijd wederom veel met blogs bezig te zijn werd me te veel. Nu ik daar ben gestopt, heb ik wat meer ruimte voor mijn eigen blog. En omdat ik ook weer erg veel ideeën heb, komt dit goed uit. Dus hopelijk tot spoedig weer!
Vattimo’s lezing bij het Lolle Nauta Forum in Groningen 2012
Bronnen:
Filosofie Magazine mei 2013 jaargang 21
Gianni Vattimo, Het woord is geest geworden, Filosofie van de secularisatie, Agora 2002
En met dank aan Alec Timmerman voor de tip!



