Gianni Vattimo in Filosofie Magazine

Ja, hij is er weer. Ik bedoel dit op twee manieren. 1. Ja, ik ben er eindelijk weer met een blog en 2. Gianni Vattimo laat weer van zich horen in begrijpelijk Nederlands. Als zwakgelovige “Vattimo-watcher” wil ik dit hier toch even melden, omdat ik nu eenmaal vind dat zijn manier van denken enorm inspirerend en behulpzaam kan zijn in de conversatie over religie in de publieke ruimte. Dit mag je ook missionair noemen, in de vriendelijke betekenis van het woord.

Vorig jaar was Vattimo ook al in Groningen voor een lezing voor het Lolle Nauta Forum. Dat was een grotendeels politiek verhaal tegen neutralisatie van de Europese politiek, waarbij hij pleitte voor wat meer kleur en minder technocratie in Europa. Helaas kon ik daar niet bij zijn. Maar op deze pagina is alles terug te horen en te lezen.

Vattimo en Europa
Deze maand staat in Filosofie Magazine een vrij goed interview met Gianni Vattimo. Goed, omdat het meer de breedte van zijn denken bestrijkt dan zijn optreden in Groningen. In het interview is nog steeds veel nadruk op de Europese politiek, want hij is nu eenmaal filosoof en europarlementariër. Daarnaast zit Europa nog steeds in een turbulente fase en worden deze vragen uit nood geboren. Wanneer Vattimo zich dan ook nog eens communist noemt, is de verbazing groot en lijken de vragen niet meer aan te slepen.

Vattimo tegen geweld
In het artikel wordt duidelijk dat Vattimo geen hardcore communist is. Hij pakt het communisme vrij ‘luchtig’ (eclectisch, hermeneutisch) op om het gewelddadige van het kapitalisme te ontmaskeren. En daarmee zitten we volgens mij bij een belangrijk punt in zijn denken. De ontmaskering van het geweld van ideologie, religie en al hetgeen we metafysica noemen. Objectieve waarheid is ook zo’n claim waarmee de overwinnaars blijven heersen over de verliezers. Vattimo kiest nadrukkelijk voor de verliezers en de emancipatie van de zwakkeren in de samenleving.

Vattimo en zijn religieuze inspiratie
Op de derde pagina van het interview komen we bij de religieuze inspiratie van Vattimo. En volgens mij is deze openheid nodig om Vattimo goed te kunnen begrijpen. Daarom is het een erg goede vraag, hoe Vattimo zijn oproep tot een seculiere staat (waarin geen absolute waarden meer gelden) kan rijmen met Jezus en het christendom. In de beleving van de interviewer en van velen met haar, past het geloof in Jezus blijkbaar niet met het verdwijnen van absolute waarden. De religieuze drive – die in Filosofie Magazine bij de bespreking van Søren Kierkegaard bijna krampachtig wordt vermeden – komt in het interview met Vattimo ruimschoots aan bod. En wat hij daar zegt lijkt me vrij krachtig voor een zwak denker

Jezus en de secularisatie
Het christendom zelf zet een proces van secularisering in gang. God wordt (letterlijk) mens in Jezus en verandert de veritas in charitas. De universele goddelijke waarheid verandert in zorg voor medemensen, met oog voor gebreken en de grilligheid van de menselijke natuur, aldus Gianni Vattimo. Jezus staat bij hem model voor de zwakke aanpak. Met een verwijzing naar René Girard, zegt Vattimo dat Jezus niet de traditionele zondebok als uitweg ziet, maar de liefde. Jezus ondergaat de kruisiging immers vrijwillig. Zo zien mensen hun schuld in omdat ze een onschuldige hebben vermoord en zo breekt Jezus met de offerlogica. Ik besef dat mijn bespreking misschien meer vragen oproept dan antwoorden geeft, maar daarom wil ik ook aanbevelen om het artikel zelf te lezen. Natuurlijk is het lezen van zijn boeken nog beter. In Filosofie Magazine krijg je zo de gelegenheid om Gianni Vattimo goed te lezen en je te laven aan wat er verder voor moois wordt gezegd over het centrale thema “Is liefde een opdracht?” met een inspirerend artikel van Geert Jan Blanken over Søren Kierkegaard.

Nee ik heb geen aandelen!

Het ziet er naar uit dat ik de komende tijd weer wat meer tijd voor mijn blog krijg. Mijn werk bij bij de website van EO/geloven heeft mij wat belemmerd in de ontwikkeling van mijn eigen blog. Om in mijn privétijd wederom veel met blogs bezig te zijn werd me te veel. Nu ik daar ben gestopt, heb ik wat meer ruimte voor mijn eigen blog. En omdat ik ook weer erg veel ideeën heb, komt dit goed uit. Dus hopelijk tot spoedig weer!

Vattimo’s lezing bij het Lolle Nauta Forum in Groningen 2012

Bronnen:
Filosofie Magazine mei 2013 jaargang 21
Gianni Vattimo, Het woord is geest geworden, Filosofie van de secularisatie, Agora 2002
En met dank aan Alec Timmerman voor de tip!

Gianni Vattimo vandaag met interview in de Volkskrant

Gianni Vattimo is voor mij al zo’n 10 jaar een inspirerend mens. Als Italiaanse gangmaker van het zwakke denken, heeft hij in Italië onder postmoderne denkers een unieke beweging op gang gebracht en behoorde hij al snel tot de toonaangevende filosofen in de wereld. De vroegere televisiemaker is naast zijn baan als hoogleraar filosofie (Turijn) al langere tijd actief in de Europese politiek. Met als belangrijke bezigheid: luis in de pels van Berlusconi om zijn wangedrag openbaar onder kritiek stellen.

Onder meer vanwege zijn homoseksualiteit had hij in de vorige eeuw al de kerk verlaten en daarmee min of meer ook het geloof. Toen een oude bekende hem veel later aan de telefoon vroeg of hij nog iets met het geloof had, antwoordde hij spontaan: “ja, ik geloof dat ik geloof”. Dit wordt dan de titel van zijn boek waarin hij voor het eerst met een soort geloofsgetuigenis komt.

In drukke tijden weer geworteld raken…

Het heeft even geduurd, maar hier is dan toch weer een teken van leven in de vorm van een nieuw blogje. Ja, ik had het druk, maar niet te druk om een blog te schrijven. In de laatste vier maanden is er veel gebeurt en zijn er veel veranderingen.

In september ben ik actief betrokken geraakt bij een soort alternatieve kerkvorm genaamd De Lunch. Het bestond al een jaar, maar wij werden nu gevraagd om hierin actief deel te nemen. Samen met wat anderen denken we na en geven we vorm aan een manier van kerk-zijn die ook in ons dagelijks leven er op is gericht om iets te betekenen voor de nabije omgeving. We zijn hierbij gericht op Ede-Veldhuizen en omstreken.

Wat is het nog waard om in te geloven?

Ik zal later nog terugkomen op apologetiek en de andere onderwerpen die ik eerder heb besproken. Eerst wil ik weer terug naar een vraag die mij meer dwarszit. Een vraag die misschien wel voorafgaat aan welke apologetiek dan ook. Een vraag die ik ken uit mijn eigen leven en die ik de laatste jaren ook steeds meer om mij heen hoor.

Waar kan ik nog op vertrouwen als ik niet meer durf te vertrouwen? Waar kan ik nog op vertrouwen als het gaat om een hogere werkelijkheid of aardse idealen? Wat is het nu nog waard om (in) te geloven? Waar kan ik mijn geloof aan hechten?

Laat de apologetiek mij van mijn zwakke geloof vallen?

Afgelopen maanden heb ik mij oprecht verbaast over de ontwikkelingen om het christelijke geloof op een rationele manier te verantwoorden. Zo kwam ik tot mijn vorige post over apologetiek.

Deze bezigheden om het christelijk geloof op een redelijke manier te beargumenteren had ik al eerder in mijn leven afgeschreven vanwege de beperkingen van de redelijkheid. Het leven is voor mij immers zoveel meer dan woorden kunnen vatten.

Nederland op achterstand in apologetiek?

Apologetiek is een vakterm voor de verantwoording of soms ook de verdediging van het christelijke geloof. Vaak gaat het dan over godsbewijzen of godsargumenten. In postmoderne tijden waarin de de rationaliteit in crisis is, lijkt de apologetiek wat naar de achtergrond te verdwijnen. Maar er schijnt nu een kopgroep te zijn met Noord-Amerikaanse- en wat Engelse apologeten. Nederland dreigt op afstand te geraken en kan het niet meer bijbenen. Met name in de meer analytische beta-apologetiek is er een gapend gat. Wat moeten we daar nu van denken?

Tegendraads is (weer) “hot”!

(Deze bijdrage is in aangepaste vorm met mijn toestemming overgenomen door Goedgelovig. Deze versie en alle reacties zijn hier te vinden)

Ja het is zover! De tegendraadse spiritualiteit is weer in de picture op het protestantse erf. Er verschijnen 2 boeken in één week met de (onder)titel “tegendraads”. Allereerst is daar het boek van Herman Paul en Bart Wallet met de titel Oefenplaatsen en als ondertitel tegendraadse theologen over kerk en ethiek. En vervolgens is daar het boek van Jan Wolsheimer – ook bekend als @eeuwigheid – met de titel Tegen de draad.

De ongemakkelijke tegendraadse spiritualiteit
Dit lijkt me een goede aanleiding om het begrip tegendraadse spiritualiteit eens voor het voetlicht te brengen. Een spiritualiteit die in sommige kringen wat ondergesneeuwd is geraakt en vaak met argusogen wordt gevolgd. In evangelische kringen kan het al snel worden weggezet als ongeestelijk, dwars of liefdeloos en in gereformeerde kringen zijn tegendraadse geluiden niet minder bedreigend voor de gevestigde gereformeerde status quo. Ook in katholieke kring is er een groot risico dat tegendraadsen naar de marge worden verwezen. Dit overkwam de grote theoloog Hans Küng toen Rome hem – na kritiek op de Pauselijke onfeilbaarheid – zijn leerbevoegdheid afnam. De uitschakeling of onschadelijkmaking van tegendraadsen is niet ongebruikelijk in de historie van de gevestigde kerken.