Een bericht op oneway/kerknieuws.nl kopt: twijfelaars zijn belangrijk voor de kerk. Het artikel is geschreven naar aanleiding van het verschijnen van het boek van Boele Ytsma, “Van de kaart”. Daarin vertelt Boele over het instorten van zijn “kathedraal van Zeker weten”. Dit komt op mij over als een eerlijk (waarachtig) verhaal van Boele in reactie op zijn vroegere geloofshouding. Dat is ook mijn indruk als ik zijn site lees (zie kantlijn).
Dan weer een volgend artikel dat Boele deze twijfel deelt met Klaas Hendrikse en Andries Knevel. Hendrikse en Knevel lieten weten dat ze zich kunnen vinden in de gedachten van Ytsma. De twijfel maakt ons 1 =)
Nu kan ik als zwakke gelovige er ook gelijk op in springen en roepen dat ik het ook met ze eens ben, maar daar ben ik niet bekend genoeg voor =) en daarover heb ik zo mijn twijfels.
Ik krijg een beetje de indruk vanuit het artikel dat twijfel is voorbehouden aan bijzondere mensen of mensen die in een bijzonder levensfase zitten waarin ze reageren op hun stevige geloofshouding van voorheen. Dit herken ik in de bovengenoemde 3-eenheid, maar dit is ook de trend in de postmoderne-literatuur. Deze manier van twijfelen vind ik onevenwichtig. En er is voor mij niets mis met onevenwichtigheid. Ook ik ben regelmatig onevenwichtig.
Alleen kan er bij onevenwichtigheid toch nog resten van zekerheid blijven hangen, als de twijfel maar een aantal geloofsartikelen betreft en niet een basishouding wordt. Bij Klaas Hendrikse krijg ik het sterkst deze indruk. Zijn atheistisch geloof, komt op mij weer erg gesloten over. Ergens ‘voel’ ik bij hem nog modernistische zekerheden uit de moderne schriftkritiek. Al is het maar dat we van bepaalde dingen zeker niet meer kunnen uitgaan. Bij Andries proef ik dit iets minder. Maar zijn ‘verspreking’ dat hij met de creationistische visie mensen heeft misleid en de suggestie dat dit creationisme is voorbehouden aan onverstandige mensen, komt voor mij toch behoorlijk in de buurt van een gesloten twijfel en een geisoleerde twijfel. Maar Andries heeft spijt betuigd voor deze suggestie. Vattimo zou dit misschien een modernistische romantiek noemen. Dit ziet hij ook terug bij veel postmodernen. Er wordt dan immers nog (impliciet) gesproken vanuit een positie van zeker weten…
Vanuit psychologisch oogpunt meen ik dat onevenwichtige twijfel, een balans zoekt door integratie met alle andere stevige zekerheden. Op deze manier kom ik tot een geintegreerde twijfel. Dat is misschien spannend voor sommigen, maar voor mij betekent het nog meer dat ik ben aangewezen op mijn persoonlijke ervaring met mensen en met God. En dat is voor mij ook het zwakke geloof. De termen waarmee ik mijn geloof uitdruk, zijn voor mij altijd zwak omdat ze heel persoonlijk zijn. En het is verbndend als ik herkenning vind bij anderen. Twijfel is voor mij dan ook een persoonlijke reactie waarin ik ruimte vind voor mezelf. Woorden zijn immers maar woorden die verwijzen naar iets wat ik in de ervaring heb ontvangen. Zo werkt twijfel bij mij positief in mijn houding van ontvankelijkheid. Het maakt me open.
Voor Boele is het nu “vertrouwen” geworden en daarin herken ik mij enorm. Het vertaalde boekje van de postmoderne christelijke Nicholas Wolterstorff – van alweer wat jaren geleden – heette dan ook “Van zekerheid naar trouw”. Dat is voor mij ook een belangrijke bevestiging geweest van de weg die ik ging. Ik heb mij immers nooit echt herkent in objectiverende geloofsuitspraken. Vaak imponeerde het mij, zodat ik aan meezelf ging twijfelen. Dat hangt bij mij samen met een duidelijke geloofservaring aan het begin van mijn christelijke weg. Door deze ervaring en door ervaringen die volgden heb ik herkenning gevonden in woorden van de bijbel.
Ik spreek vanuit vertrouwen en het liefst ook liefdevol vertrouwen. Dat betekent voor mij een zeer persoonlijk vertrouwen en vandaar ook mijn blogs over subjectiviteit. Maar dit vertrouwen kan worden gedeeld en dat is meestal wat ik zie in de kerk. Maar de behoefte aan zekerheid kan er soms toe leiden dat we ons vertrouwen wat te sterk aanzetten en krachttermen gebruiken. Daar maken we ons vaak schuldig aan. En zeker in een sociale groep – zoals de kerk – is het nuttig om rust en orde te creeren. Maar helaas kunnen we ook onze verbinding zoeken in een dingen die later gaan knagen en die ons onvriendelijk maken ten opzichte van elkaar en anderen.
Nietzsche zei nog dat alles interpretatie is, waarop Nietzsche-kenner Vattimo zegt dat ook dit een interpretatie is. En dat vind ik een herkenbare uitspraak.
Op die manier twijfel ik dus aan twijfel, omdat voor mij niet alle twijfel nog consequente twijfel is. Vertrouwen en liefde zijn hierin voor mij steeds meer regulerend geworden.
Volgens psycholoog Erik Erikson is vertrouwen een basis voor de verdere ontwikkeling van onze identiteit. Als we het vertrouwen weer herontdekt hebben, begint het eigenlijk nog maar net. Ik heb de indruk dat God op deze manier mooiere mensen van ons wil maken en de liefde lijkt mij hierin van onschatbare waarde. Twijfel maakt ons open voor anderen, maar het is de liefde die verbindt. God wil ons mooiere mensen maken, die ook nog eens met elkaar delen wat ze daarin hebben ontvangen.
“Christ comes and fills the empty spaces,
to breathe we must find the spaces…
When there’s no room for doubt now, there’s no room for us”.
(liedje van “Lost Dogs”)
Ha Ronald,
Bedankt voor weer een blog waarin ik veel herkenning vind. Leuk ook dat je Hendrikse aanhaalt. Ik deel je kritiek op zijn ‘zekerheden’. Dat boek van Boele lijkt me boeiend (prachtige alliteratie vind je niet?).
Ook mooi wat je schrijft over vertrouwen. Ik merk zelf dat dat voor mij inderdaad nog maar net begint, maar toch is dat al een hele mooie ervaring. Ik ga voorzichtig weer wat stapjes maken richting kerk. Eens kijken of ik inmiddels weer voldoende liefde en vertrouwen heb voor die stapjes.
He het ga je goed!
Groeten,
Otto
Hoi Otto,
Tot je dienst Otto en zeker een leuke aliteratie boeiende boele =)
En als je mijn kritiek op Hendrikse deelt dan vind ik dat een prettige intersubjectieve bevestiging, omdat ik de indruk heb dat jij meer thuis bent in zijn boeken dan ik dat ben.
Goed om te lezen dat je stapjes gaat wagen richting kerk. Ik weet niet of je erop zit te wachten, maar een tip uit eigen ervaring is: blijf realistisch, neem de signalen in jezelf serieus en neem de tijd om er naar te luisteren. Maar het kan mooi zijn als je hierdoor weer persoonlijke relaties kunt opbouwen waarin er ook weer nieuwe verantwoordelijkheid kan groeien. Je hebt hierin veel te bieden en ik heb de indruk dat het je ook voldoening kan geven. Maar doe rustig aan. Dat doe ik nu ook =)
Hey vriendelijke en hartelijke groet van mij!
ps. als je nu even niet weet welk boek je kan lezen, dan heb ik nog wel een tip. ik ben er nu zelf in bezig. Het is een boekje van Grun wat ik al eerder heb gelezen, maar wat nu weer toepasselijk is “Je eigen levensvreugde terugvinden”. Dit lees ik natuurlijk niet voor mezelf maar voor anderen =)
Ik vind het een krachtig boekje omdat het wijst op het spoor van je binnenruimte vinden. Vooral hoe je als kind je eigen positieve plekje hebt kunnen creeren is hierin belangrijk. Dat kan je namelijk in het heden stimuleren om je eigen spiritualiteit vorm te geven. Tegelijk is het een spoor waarin je bij jezelf je eigen levenkracht kan ontdekken. Een kracht die ‘men’ ook nodig heeft om werklust te krijgen. Heel handig dus als je mensen begeleid in hun werkzaamheden… Anders hebben we het er nog wel over…
Hoi Ronald,
Dank je wel voor deze uitgebreide en serieuze bespreking van mijn boek. Ik hoop snel gelegenheid te vinden er inhoudelijk op te reageren.
Hartelijke groet,
Boele
Doe rustig aan Boele =)
Je zal bezig genoeg zijn… Het is immers alleen nog maar een reflectie op het thema en de artikelen en nog niet op je boek. Maar van harte proficiat en ik hoop dat het boek mensen aanspreekt. Als ik gelegenheid heb, zal ik je boek nog eens ‘checken’.
Ook prikkelend dat Klaas Hendrikse hierbij is betrokken. Da’s altijd goed voor de dialoog. Hij beweeg zich wat meer naar de rand (of wordt naar de rand toe bewogen). Tja en Andries vind ik dan weer een heel ander verhaal. Die ken ik dan wat beter en volgens mij heeft hij nog best veel zekerheden over =) Die zit nog ‘veilig’ in het midden van de boot. Maar dat zegt allemaal ook niet zo heel veel. Altijd weer vriendelijk om op deze manier de verbinding te zoeken en de liefde hierin vorm te geven in een dialoog waar we vanuit de verbinding met elkaar omgaan. Dat waardeer ik!
vriendelijke groet!