WAT, HOE en WIE… ofwel andere, betere en nieuwe woorden voor wat ik eerder heb gezegd.
Ik heb de indruk dat veel mensen in deze tijd meer gevoelig zijn voor het HOE te geloven dan het WAT van het geloof. Als we dan ook teveel nadruk leggen op Wat we geloven, zonder veel aandacht op HOE we geloven dan zouden we welleens de aansluiting kunnen missen.
Sterker nog: ik zie juist om mij heen dat er christenen zijn die opmerken dat het HOE te geloven steeds belangrijker wordt, maar in plaats van hier een wijze les uit te trekken en aandacht te geven aan het HOE van het geloof, wordt het voor hen belangrijk om nog harder en duidelijker te roepen WAT we geloven. In hun onmacht voelen ze de aansluiting ontbreken en weten niet waar het nu precies aan ligt.
Anderen zijn flexibeler en ontwikkelen een eigentijdser en hipper WAT van het geloof. Maar volgens mij slaat deze reactie nog steeds de plank mis zodat de kloof zal blijven.
Ik zal eerst een klein beetje geruststellen dat ik het HOE en WAT zie als twee aspecten van geloven die niet te scheiden zijn – 2 kanten van dezelfde medaille. Het HOE vraagt om een WAT en het WAT om een HOE. Anderzijds wil ik ook uitdagen door hier te roepen dat we het HOE te geloven langere tijd hebben verwaarloosd en het in deze tijd extra aandacht vraagt. Voor mij is het op dit moment prioriteit geworden en ik ervaar nu al een positieve uitwerking op WAT ik geloof. Maar laat ik eerst proberen te verduidelijken WAT ik hiermee bedoel.
het WAT van het geloof
Het WAT van het geloof houdt zich dus vooral bezig met ‘wat’ we nu precies geloven. De geloofsinhoud. Ik zal nu een algemeniserend beeld geven van het WAT van het geloof, zoals ik dat zie. Dit WAT is voor ons veelal de inhoud waar we zelf van overtuigd zijn geraakt. Onze geloofservaringen spelen hierin een belangrijke rol. Met ervaringen bedoel ik ook datgene wat we in onze omgang met elkaar, met God en met de bijbel beleven. Daarnaast is de inhoud vaak ook sterk bepaald door de groep waar we toe (willen) behoren. Dat geeft een gezamenlijk wat. Dan kan opvoeding een rol spelen of socialisatie, maar we ontkomen niet aan het moment om daar op te reageren met een persoonlijk antwoord waar we voor kunnen/willen leven. WAT we geloven kan soms conflicten opleveren met onze afkomst of de groep waar we bij (willen) horen een reden om conflicten te krijgen. Soms is het niet eens zozeer in WAT we geloven, maar eerder HOE we datgene WAT we geloven ook in woorden gieten. Hierbij kunnen we denken aan de vroegere woorden uit de belijdenisgeschriften en concilies en de evangelische varianten in leerstellingen over de doop, de heilige Geest of Israel en de profetieen. Ik beschrijf het hier enorm horizontaal, maar houdt er rekening mee dat de Geest in alles werkzaam kan zijn. Hoewel ik daar liever ook voorzichtig mee wil zijn.
Orthodox is een term die dan veel valt. Orthodox ben je wanneer je ‘recht’ op het pad van de aloude kerk wandelt. ‘Ortho’ betekent dan ook recht en ‘doxa’ betekent mening. Nu is dit voor veel kerken meestal ook weer verschillend geweest en waren er altijd weer twistpunten die de ‘orthodoxe’ kerk uit elkaar dreef. 1 van de eerste twistpunten in de kerk was de vraag in hoeverre Jezus nu God en mens is. Daaruit ontstond de geloofsbelijdenis van Nicea in 325
Grote nadruk op het WAT van het geloof kan gemakkelijk tot twist en scheuring leiden wanneer het HOE te geloven geen gezonde aandacht krijgt.
Sporen van HOE?
Het HOE van het geloof is langere tijd meer op de achtergrond gebleven, in mijn beleving. Ik denk dat Luther zeker op het HOE te geloven heeft gereageerd tijdens de reformatie. Het was het machtsmisbruik van de kerkleiding die hem ertoe aanzette om de praktijk te bestrijden. Zo maakte hij zich sterk voor de emancipatie van individuele gelovige – om het in eigentijdse “hoe-termen” te zeggen.
Zo zijn er nog meer uitzonderingen te vinden, maar naar mijn indruk bevestigen deze uitzonderingen de grote nadruk die er is geweest op het WAT van het geloof. Dit jaar is het Calvijnjaar en het is mijn indruk dat er met Calvijn toch een grote nadruk is gekomen op het WAT te geloven. Misschien lag dit aan zijn juridische formele achtergrond of aan zijn karakter, maar in zijn spoor kwam nog veel – vaak mannelijke – inbreng die toch meer gericht was op WAT van het geloof.
Ook bij de opwekkingsbewegingen meen ik dit patroon te zien. Het begon met sprekers die mensen aanspraken op hun HOE te geloven. Zo kwamen er veel mensen bij de kerk, waardoor na verloop van tijd een cultuur ontstond met de nadruk op het WAT van het geloof. Doopopvatting en gaven van de Geest waren nog wel sterk gericht op het HOE te geloven. Maar niet weinig uit een sterk overheersend WAT van het geloof. Een beter voorbeeld vind ik de grote nadruk op het profetisch woord en het dispensationalisme (bedelingenleer). Ook de inspanning om het profetisch woord naast de gebeurtenissen van vandaag te leggen, valt onder deze aandacht. Dan ben je – in mijn beleving – toch meer bezig met het WAT van het geloof dan het HOE te geloven en kan toch erg ver komen te staan van een praktisch geloofsleven.
Als je hier eerdere blogs hebt gelezen dan verbaast het je niet dat ik hierin verbanden zie met het algemeen heersende klimaat in de westerse samenleving. Daarover in mijn volgende blog meer…
