“The bonds of affection in friendship will shape one’s way of witnessing—make it respectful, considerate, and loving. The value of the friendship militates against any sort of witnessing that will be deeply disrespectful and harmful of the other. We would suggest that Christians ought to take how they would witness to a friend to be paradigmatic of how they should witness in general” (Ryan and I in a text on interfaith friendship)

Wat Volf hier zegt komt overeen met wat ik met “zwak geloven” wil zeggen. Een relationele ethiek geeft een richtlijn voor hoe we ons dienen te gedragen ten opzichte van elkaar. In vriendschap vraagt dit dus het achterwege laten van elke vorm van overtuigen die respectloos is en pijn doet.

Dit lijkt me geen maniertje, want ethiek grijpt in op het niveau van je houding en van het denken. Hoe denk je over de ander en wat is je houding? De postmoderne gevoeligheid mijdt elke vorm van geweldadigheid. Alles wat we elkaar willen opdringen is daarbij geweldadig. Een stap verder lijkt me dat we ons niet alleen “inhouden”, maar dat we vanuit onze relationele ethiek ook onze naaste helpen om zelfstandig keuzes te maken. Zelfs als dit ingaat tegen onze overtuiging.

Dit is breed toepasbaar en het behelst niet alleen geloofsovertuigingen. Ook voor adviseurs of hulpverleners lijkt mij deze ethiek van waarde. Het is een handreiking voor een respectvolle omgangsvorm die voor iedereen haalbaar lijkt. Bij elkaar aansluiten en elkaar uitdagen en confronteren vanuit de motivatie om anderen van dienst te zijn. De ander blijft de baas over zijn eigen proces.

Een mooi voorbeeld zag ik in de BBC-docu The Monastry. Met veel respect gaan de monniken in gesprek met hun gasten waarbij de aansluiting zoeken bij hun eigen zoektocht. Hierbij gaan ze niet de confrontatie uit de weg, maar ze confronteren hun gasten op een manier waarbij ze altijd de anderen aanmoedigen om kennis te nemen van en zelf hun keuzes te maken.

Hier de laatste aflevering van The Monastry. Een serie die mij diepgaand heeft geïnspireerd. De eerdere afleveringen zijn ook via YouTube te volgen.

In spirituele zin probeer ik dit dagelijks te doen. Kijken wat de dag mij heeft gebracht in een soort evaluatief moment. Vieren en danken wat ik aan goede dingen heb gekregen en daarbij vragen en zorgen delen met God, is wel iets wat ik graag een plek wil geven in mijn dagritme.

En aan het einde van dit jaar sta ik op deze plek stil wat “zwak geloven” nu heeft gedaan het afgelopen jaar. Zal ik ermee doorgaan of kan ik er beter mee stoppen?

Het afgelopen jaar is zwakgeloven als “concept” en als term toch herkenbaar geweest voor een aantal mensen. Uit vele (ook onverwachte) hoeken kreeg ik er positieve reacties op en aan de manier waarop mensen het in hun leven pasten, maakte ik op dat het beantwoordde aan een “doel” waar ik mij goed in kan vinden. Een doel wat mijzelf overstijgt en waar anderen hun eigen draai aan “mogen” geven. Dat lijkt me ook inherent aan het subjectieve of perspectivistische aspect van zwak geloven.

Soms leek het zelfs een soort troost te zijn voor mensen. Zwak geloven als een manier of een weg is die bestaat en een bepaalde “geldigheid” heeft. Soms ook een typering van hun geloof waarin ze erkenning zagen. Er zijn lotgenoten! Ik ben niet vreemd of ik val er niet buiten… oid

Deze reacties gaven mij vaak herkenning en hebben mij zeker aangemoedigd om verder te gaan. Daar wil ik het graag voor doen. Tot op zekere hoogte…

De minder positieve reacties waren er ook, maar deze waren minstens zo inspirerend. Soms was er onbegrip die ik niet altijd kon wegnemen. Soms was er gewoon geen herkenning. Soms vonden mensen het te beperkt of te éénzijdig. Heel vaak zaten er in hun motivatie en toelichting goede aanvullende kritiekpunten. Het deed me ook de beperking beseffen van dit “project”.

Is dit alles genoeg om door te gaan met zwak geloven? Waren deze kritiekpunten genoeg om de blog op te heffen en naar iets te zoeken dat meer in balans is of meer evenwichtig? Prima als het iets betekent voor anderen en dat ik er zelf positief door gevormd wordt, maar past het nog wel echt bij mij. Kan ik mijzelf er nog steeds goed in vinden? Maakt het mijzelf ook niet te eenzijdig? Houd het me niet teveel vast in iets uit het verleden, terwijl de ontwikkeling door gaat…

Er kunnen immers goede reden tot stoppen zijn. Wanneer het iedereen aanspreekt en het bij iedereen positieve herkenning oproept, is zwak geloven eigenlijk niet echt meer nodig voor anderen. Het lijkt zich dan te weinig te onderscheiden en het lijkt zodoende nietszeggend te worden. Of te vanzelfsprekend…

Ook kan het niemand aanspreken, waardoor ik als “een roepende in de woestijn” of als “een kip zonder kop” blijf kakelen zonder dat het bij mensen aankomt. Ook dat kan een reden zijn om dit alles te stoppen en in een minder openbaar dagboekje verder te gaan.

Nu is het wel mijn indruk dat veel mensen “zwak geloven” in hun leven laten zien. Het lijkt er ook op dat het groeit of meer wordt, maar dit kan natuurlijk goed liggen aan mijn groeiende aandacht en de hoeveelheid ervaringen die ik opdoe. Misschien wordt ik zo wel links en rechts ingehaald door een nieuwe generatie… Dat vind ik goed mogelijk. Dat hoop ik zelfs. Mooi als er weer nieuw elan komt en een soort puurheid of echtheid die mij dan weer kan verrassen.

Maar ik ben deze blog niet begonnen voor anderen. Het is begonnen voor mezelf en als ik mij er niet meer in herken dan kan ik het ook niet doorzetten. Wanneer anderen er door worden geïnspireerd is dat prima en bemoedigend, maar dat “werkt” alleen maar wanneer het ook mij verder brengt. Zwak geloven is voor mij dan ook geen “concept” of “project”. Het is voor mij meer dan dat. Ik ben ook weinig bezig met hoe ik de mensen op mijn blog kan lokken of vasthouden. Misschien moet ik dat wel iets meer doen… Het is meer iets waar ik in wil groeien en waarbij het mij kan bemoedigen als ik via deze weg in gesprek raak met mensen. Dat inspireert mij.

Voor mezelf ben ik er “nog niet helemaal uit”. Ik ben niet uit “zwak geloven”. Voor een groot deel herken ik mezelf nog in de term en volgens mij zitten er nog lagen en toepassingen in die ik zelf nog niet ken en zodoende blijft het avontuur aanwezig. Dit kan een aanleiding zijn om dit in het komende jaar verder te verkennen.

Maar er is meer. En dat schrijf ik maar in een volgende blog =)

En als je al opmerking hebt tot zover dan is dit natuurlijk erg welkom. Dat kan mij weer helpen en inspireren tot het maken van relevante keuze.

Fijne jaarwisseling en een geïnspireerde, hoopvolle start van een kansrijk 2012 toegewenst! Het kind van kerst wil ook als goede vriend met je meegaan de toekomst in =)

En dan nog die “vreselijke” verhuizing met verbouwing die eigenlijk meer een renovatie is geworden. Het resultaat mag er zijn, het ziet er prima uit en we genieten van al het nieuwe en de hoeveelheid aan ruimte. Maar ik ben wel tegen veel van mijn grenzen gelopen. Nu zijn we over en is het oude huis ook overgedragen en kunnen we in ons eigen tempo verder. De pijn in mijn lichaam neemt af en hopelijk zet de opkomende verkoudheid niet door.

Juist al deze situaties die mij bij mijn zwakheid brachten, gaven overvloedige inspiratie tot zwak bloggen. Helaas had ik er gewoon de kracht niet voor (…) Sjonge wat merk ik dan dat ik beperkt ben en weinig zelf kan. Als niet handige klusser bijvoorbeeld, krijg mijn ego deuk op deuk als er toch veel op dat gebied op mij ligt te wachten. Goed ik heb zelf laminaat gelegd en veel andere klusjes gedaan, maar was in veel dingen toch erg afhankelijk van goede hulp. En dat was er gelukkig. Veel mensen hebben ons hierbij geholpen zodat we weer erg beseffen hoe belangrijk een vriendenkring is, maar ook een kerk waaruit veel hulp kwam. Dat zijn goede ervaringen van vertrouwen. Een vertrouwen wat bij mij niet vanzelfsprekend is.

De zwakte die ik mij mezelf ervaar brengt me niet alleen dicht bij mezelf en mijn tekorten, maar brengt me ook bij anderen waarmee ik mag optrekken. En het is in deze zwakte dat ik ook weer leer ontvangen. Echt ontvangen… en dat vind ik een levenskunst. Ontvangen van vrienden en ontvangen van God.

Juist in deze tijd herdenken we het grootste cadeau wat aan de mensen is gegeven. Er was een moment in mijn leven dat ik dit besefte en dat ik het in ontvangst nam. Het overweldigde mij door een overvloed aan liefde en het heeft me ook niet meer losgelaten. Ook al liep ik tegen moeilijke dingen aan bij anderen en bij mezelf. De liefde van God in Jezus Christus liet mij niet meer los. Ook toen ik dacht dat ik het kwijt was, kwam het plotseling weer terug.

God is een persoonlijke God, hij heeft persoonlijke aandacht voor mij en wil zijn liefde aan mij laten zien. En ik vermoed dat dit niet alleen voor mij geldt =)

Ik wens je een kerst toe waarin je deze liefde weer op een nieuwe manier en van heel dichtbij mag meemaken.

Ronald

Ik heb mij hier tot nu toe vrij op de vlakte gehouden over mijn chronische darmkwaal Colitus Ulscerosa (dikke darm, zweren). Toch ben ik alweer zo’n 12 jaar patiënt. Het is een rare ziekte waarover je niet in details treedt vanwege de bijbehorende beelden en geuren. Daarnaast vind ik het ook een complexe ziekte. Dit alles maakt het tot een wat eenzame weg.

Het was er opeens toen ik 30 was en wij ons eerste kind kregen. Het kwam in perioden en bleef dan weer een periode weg. In een actieve periode gaat het bij mij gepaard met veel wc-gang en diarree. Tussen de 5 en 12 keer op een dag. Soms met bloed. Dat klinkt heftig, maar het is alleen pijnlijk als de nood daar is. Dan kan een wc uitkomst bieden. Het enige gevoel wat continue is, is een “flauw” gevoel aan de linkerkant van mijn buik.

Het is vooral lastig en het heeft me een extra zintuig opgeleverd voor bordjes “WC” of “Toiletten”. Net wanneer ik dacht het blijft weg, was het er weer. Dat waren de moeilijkste momenten. De diverse soorten medicatie leken maar in bepaalde mate te werken. Niet altijd opwegend tegen de bijwerkingen van de middelen. En ik had niet echt pijn. Hooguit wat energie-verlies, stijve gewrichten en overmatige interne activiteit vooral door de bijwerkingen van pretnison. Ook heb ik mij nooit ziek hoeven melden. Werken kan altijd gewoon doorgaan. Maar het is in de actieve periodes wel storend en het geeft een bepaalde mentale belasting.

Ook de manier waarop de er in het ziekenhuis mee omgaan vind ik complex. Ik heb de meeste boeken wel gelezen, maar vind dat ze er maar weinig vanaf weten. Dat geeft de specialist maar moeilijk toe. Begrijpelijk voor een man van de wetenschap. Daardoor houden zich vooral aan medische protocollen. Die kunnen werken, maar in individuele gevallen ook weer anders uitvallen. Beheersbaarheid is dan het hoogste doel.

Dat heeft er zelfs toe geleid dat ik enkele jaren terug afhaakte van regelmatig specialistenbezoek en medicatie. Ik was het zat en wilde het maar dragen zonder alle gebrekkige middelen. Echter toen vorig jaar de “actieve fase” enkele jaren aanhield en te lastig werd, heb ik me weer aangemeld. Mijn bloed was goed en ook andere onderzoeken wezen niet op ontsteking. Zodoende moest ik afgelopen dinsdag naar het ziekenhuis voor een colonoscopie. Ik had mezelf al eens van binnen in breedbeeld kunnen bewonderen dus koos ik voor het “roesje”. Na afloop kreeg ik de bevestiging dat mn dikke darm geheel en heftig ontstoken was. Bij Colitus is dit dan het darmslijmvlies van de dikke darm in tegenstelling tot Crohn waar de darmwand zelf en de dunne darm ontstoken kunnen zijn.

Dit kreeg ik direct te horen toen ik uit mijn “roesje” ontwaakte. Het protocol schrijft dan pretnison voor voor de directe remming van de ontsteking en azatriopine die na 6 weken actief het afweersysteem remt. Het is immers mijn afweer die mijn eigen dikke darm verkeerd aanpakt zodat het gaat ontsteken. Vandaag ben ik begonnen met de kuur.

Natuurlijk vraag ik me bij deze ziekte van alles af. Hoe kan het dat ik het krijg? Waarom kan het er opeens weer actief worden? Hoe is het mogelijk dat het opeens weer tijdelijk stopt? Kan ik er invloed op uitoefenen? Kan het genezen? Hoe moet ik dit zien in relatie tot mijn geloof? Kan/wil God dit genezen? En hoe en wanneer kan ik hierover praten? Hierin heb ik al diverse dingen geëxperimenteerd, maar dit heeft tot weinig verandering geleid. Dat kan me soms wat teleurgesteld maken. Blijkbaar moet ik het maar leren accepteren en er zo goed mogelijk mee om leren gaan.

Naschrift 4 december 2011:
De pretnison heeft geholpen en heb ik voor de zomervakantie verwisseld voor het middel azatriopine. Hiermee wordt mijn weerstand iets verlaagd en dat is genoeg om mijn darmen te redden van de tegenaanvallen van mijn eigen immuunsysteem. Nu dus alweer bijna een half jaar zonder klachten. En de controle was deze week weer okay. Het gaat dus nu echt weer helemaal goed dankzij de azatriopine, die nauwelijk bijwerking heeft. Daar ben ik blij mee.

Deze chronische ziekte heeft me ook geholpen om stil te staan bij zwakte. Het is voor mij een passende oefening om zo mijn zwakte te leren kennen. Ook al doe ik er graag nog alles aan of denk ik er zelfs graag aan dat ik er nog iets tegen kan doen. En misschien kan dit ook wel, maar is het tot nu toe niet gelukt. Op dit moment lijkt het beheersbaar maken het hoogst haalbare. Het chronische karakter van de ziekte is toch een bizarre ervaring, waarbij ik veel “weerstand” vanuit mezelf tegen kom. Zwakte lijkt toch een fenomeen, waarbij – als het zich aandient – de mens geneigd is om zich er tegen te verzetten. Ik wel… Enerzijds heel gezond, anderzijds kan deze weerstand mij iets onthouden waar ik een beter mens van wordt. Merk ik…

Nu is dit een veel te grote generalisatie, want tijdgenoten zijn er in alle soorten en maten en meestal blijven er altijd wel familie en vrienden over die blijven aansluiten. Ook mijn zorg klinkt misschien veel te bevoogdend en misschien zelfs arrogant alsof ik het beter zou weten… Maar ik doe het even met het inzicht wat ik heb gekregen en neem daar maar de verantwoordelijkheid voor. Dat inzicht is vast voor correctie vatbaar.

Mijn zorg betreft dan een “basale en algemene” menselijke neiging die ook van binnen ervaar – om mijn innerlijke continuïteit en samenhang te bewaren ten koste van de buitenwereld. De veranderingen die gebeuren neem ik dan niet altijd waar of neem ik verwrongen waar. Een proces wat mij soms behoorlijk “dwars” kan zitten.

In de psychologie noemen ze dit conflict “cognitieve dissonantie” – er is een dissonantie tussen bestaande opvattingen, interpretaties en nieuwe ervaringen of gegevens die zich aandienen.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Cognitieve_dissonantie

Piaget sloot hierop aan met zijn leertheorie over accomoderen en assilimeren. In het assimileren neem je het nieuwe waar, maar verander je nog niets aan je innerlijke organisatie. In het accomoderen breng je de nodige verandering aan om weer tot een goede harmonie te creeéren tussen jezelf en de buitenwereld. Equibrilatie is het proces van in evenwicht brengen.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Jean_Piaget

Ik heb de indruk dat dit proces in de verlichting anders verliep dan in de postmoderniteit. Maar dat even terzijde.

Deze cognitieve dissonantie kan een intern conflict worden. Hierbij kun je denken aan een gokverslaafde die in de zogenaamde “ontkenningsfase” zit van zijn verslaving. Iedereen heeft door dat de persoon verslaafd is, alleen past dit zelfbeeld nog niet in het bestaande beeld van de “verslaafde”. Ontkenning en vertekende waarneming is dan het gevolg. Er kan pas verandering plaatsvinden als het nieuwe zelfbeeld wordt erkend (accomodatie) waardoor er ook echt iets aan gedaan kan worden. Zonder accomodatie blijven we hangen in het verleden en vernieuwen we niet om tot adequaat gedrag te komen.

Dit proces meen ik te herkennen in de houding van veel mensen ten opzichte van het christelijke geloof. Dat betreft de mensen die er niets mee hebben, maar soms betreft dit ook mensen die er heel veel mee hebben en zich christen noemen. Zij blijven dan woorden gebruiken en zinnen zelfs houdingen die passen bij een vroeger tijdperk.

Daar lijkt mij op zichzelf niets mis mee. Ik heb de traditie enorm leren waarderen en put nog dagelijks uit de rijke schatten ervan, maar de houding ten opzichte van deze traditie is wel een hele persoonlijke houding. Daarin neem ik ook mezelf mee – ter plekke en anno nu.

Dus in de christelijke woorden en gedragingen en rituelen van een christelijke (sub-) traditie komt dan ook het persoonlijke naar voren. Rituelen kunnen soms ook een band scheppen tussen christenen, maar om te kunnen blijven aansluiten met tijdgenoten blijft een persoonlijke verantwoording noodzakelijk.

Ik ben dan iemand die in een bepaalde christelijk traditie is opgegroeid, daarmee heeft gebroken en het hele christelijk geloof heeft losgelaten, in “nood” weer leerde bidden en zo weer terug kwam en aansluiting probeerde te vinden met de bepaalde christelijke traditie van vroeger.

Dit lukte niet (zomaar), zodat ik inmiddels een “ander” christelijk geloof heb gekregen die niet vrij is van de tijdgeest en die tot op zekere hoogte erg accepterend wil zijn naar andere stromingen. Ook de christelijke sub-stroming van mijn jonge jeugd.

Daarbij heb ik sterke ervaringen met Jezus Christus die zich op een zeer persoonlijke manier in mijn leven heeft “gemanifesteerd” en heb ik veel met de bijbel die op dat moment een levend boek voor mij werd. Zo kregen Jezus, de bijbel en de Heilige Geest hierin een duidelijke betekenis voor mij. Een traditie of bepaalde leerstellingen hebben mij nooit zover kunnen brengen. Het was Gods Geest die mijn waarneming en overtuiging raakte, zodat ik wel moest geloven. Daarna heb ik ook “de” traditie leren waarderen.

Nu ik een algemeen psychologisch proces heb uitgelegd en ook mijn eigen veranderende relatie met het christelijke geloof, hoop ik dat mijn moeite wat begrijpelijker wordt.

Mijn moeite betreft dan vooral christenen die sterk leunen op de traditie en daarbij weinig laten zien van de manier waarop ze zich tot deze traditie verhouden. Christenen die bijvoorbeeld menen dat ze altijd zo kunnen blijven geloven als de kerk van alle eeuwen heeft gedaan. Niet alleen in het wat van dit geloof, maar ook in het hoe van het geloven. Christenen die daarbij nauwelijks of te weinig rekening houden met de ontwikkelingen in de samenleving en hun persoonlijke relatie hiermee. Ik mis dan een verantwoording van de “levende” hoop die ze hebben. Hier wil ik niet minderwaardig over doen, want misschien betreft het soms ook mijzelf. Dan mag je mij hier altijd op aanspreken.

Sommige christenen houden zich nog regelmatig bezig met de ontwikkelingen in de samenleving en zijn zelfs journalist of deskundig, maar komen nauwelijks verder dan assimileren. Vaak gaat dit proces gepaard met het creëren van een bepaalde karikatuur. Deze karikaturen wordt dan in objectieve zin overgenomen waardoor een echte relatie maar moeilijk zichtbaar wordt. Dit overnemen kan zelfs als bevestiging worden gezien. “Professor of dominee X zei dit immers ook al.” En daarbij wordt niet meer gelet op de persoonlijke verantwoording.

Volgens mij “werkt” dit niet meer in onze tijd. Mensen willen nu eenmaal meer dan ooit het persoonlijke zien van de ander. Dat is mijn indruk. En dat ervaar ik ook wanneer Erik hier tegen mij roept dat het hier best persoonlijker zou kunnen. Dit verlangen is breed gedeeld en ook ik kom daar vaak nog te weinig aan toe.

En dat zie ik ook bij “de postmoderniteit of “het postmodernisme” waar ik op mijn blog vaker voor strijd: het karikatuur van het postmodernisme. En hopelijk is mijn strijd geen strijd tegen het karikatuur van deze reacties en op het karikatuur wat zij van de postmoderniteit maken. Maar dan wordt het allemaal wel erg relativerend

Mensen met een sterk gevoel voor traditie, zullen dan tot de verleiding kunnen komen om het postmodernisme als een noviteit te zien wat weer komt en weer verdwijnt – als een golfje tegen de stevige Nederlandse dijk – en hun geloofsartikelen blijven onaangetast. Het is hun goed recht om dit te vinden. Wie ben ik dat dit persé waar of onwaar moet zijn. Ik geloof zelfs in deze waarheid, maar dan op een persoonlijke manier.

Sommige mensen roepen graag dat modernisme en postmodernisme voorbij zijn. Het voorbij zijn van de postmoderniteit of ook van de verlichting vind ik totaal irrelevant. Het lijkt me ook kunstmatig. Er lopen altijd wel invloeden door, is mijn indruk.

Wat voor mij relevant is, is de vraag wat het ons en mij heeft gedaan en hoe ik daarop kan reageren. Deze vraag vind ik waardevol bij hoe ik kan aansluiten op mezelf en mijn tijdgenoten.

Waar het mij omgaat is niet alleen “waarheid” maar nog meer “waarachtigheid” en aansluiting met onze tijdgenoten. Met waarachtigheid kan ik nu verwijzen naar het proces van accomoderen. Volgens mij is elke ervaring die wij opdoen een veranderende ervaring. De mate waarop we veranderen is natuurlijk altijd beperkt en persoonlijk verschillend. Er is continuïteit en discontinuïteit. En daarbij hangt het vaak af hoeveel we ons verdiepen in andere standpunten of in hoeverre we ons laten raken door tijdgenoten.

Als het om het postmodernisme gaat, is dit geen keuze van mij – zoals sommige “buitenstaanders” doen overkomen. Ik ben er in geboren en in opgegroeid en heb het geloof daarin leren kennen. Dat is dus mijn referentiekader waarin ik leerde om te geloven. Stelligheden en zekerheden uit het verleden hadden weinig overtuigingskracht. Die waren ook verdacht. Er was/is immers veel (macht-)misbruik van deze waarheid gemaakt.

Ik wilde het zelf meemaken en ervaren. Niet persé spectaculair maar wel persoonlijk. En zo is God ook in mijn leven gekomen. God kan blijkbaar enorm goed accomoderen zodat ik mij gekend voelde en God daarmee kon communiceren tot mijn hart. God heeft dit in de geschiedenis al eerder laten zien door de mensheid niet als een karikatuur af te schilderen (assimileren) maar in deze mensheid te treden als een mens van vlees en bloed. Jezus is voor mij de ultieme manier om je geheel te verplaatsen in de ander. Zelfs met psychische en morele lasten die de ander rijk is en de vernietigende consequentie te dragen die daarop volgde.

Mijn oproep en aanmoediging is om het postmodernisme serieus te nemen en niet al te makkelijk in karikaturen blijven steken die mensen uit “de eigen gezindte” roepen. Kreten als “er is geen waarheid in het postmodernisme” of “alles wordt relatief in het postmodernisme” zijn halve waarheden die daarmee onwaarheden worden.

Ik heb ervaren dat in mijn christelijk geloof, relatie minstens net zo belangrijk is dan geloofsinhoud.  Postmodernisme heeft hiertoe een belangrijke bijdrage geleverd.  Grote woorden, verhalen of stellingen zijn niets waard zonder een persoonlijke relatie. En we kunnen nog meer leren van het postmodernisme. Ook al is dit niet gelijk de bedoeling geweest van veel postmodernisten

Mensen als Rob Bell of mensen als David Bosch zijn hier goede voorbeelden van in missionaire literatuur. Maar ook “eenvoudige” zendelingen die hun huis en haard achterlaten om in een andere cultuur iets van God te laten zien – en misschien ook wel om God daar te ontdekken – laten dit dagelijks zien. Niet om over andere culturen te heersen – zoals vroeger helaas vaak het geval was – maar om te dienen. Met heersend assimileren en karikaturiseren zal je de aansluiting missen. Met dienstbaar accomoderen en het nieuwe evenwicht zoeken maak je – volgens mij – meer kans.

Ik durf gerust de stelling te verdedigen dat een persoonlijke en accomoderende kennismaking met de postmoderniteit ons kan brengen tot een verrijking van ons christelijk geloof.

Alle schatten die het verlichtingsdenken (na de reformatie) ons heeft gebracht, gaan hand in hand met schatten die ditzelfde denken voor ons verborgen heeft gehouden. En datzelfde lijkt mij ook te gelden voor vroegere tradities. Hierin zie ik dat alle gelovigen van alle tijden met elkaar in staat zijn om aan te vullen in het zicht op Gods liefde. Dit zou je oecumenisch kunnen noemen.

Deze schatten zoals “de persoonlijke kant van waarheidsbeleving”, maar ook “de noodzaak van het persoonlijke getuigenis naast het grotere verhaal” vind ik hier enkele voorbeelden van. Niet dat de postmoderniteit hier als eerste mee kwamen, maar wel dat ze daar weer een noodzakelijke nadruk op hebben gelegd. We kunnen niet forceren of over anderen heersen met onze waarheid we kunnen alleen maar persoonlijk getuigen van onze ervaring. Net zoals de eerste christenen deden.

En ook dit is geen algehele objectieve waarheid. Het is maar mijn getuigenis. Ik heb dit zo ervaren en misschien wat meer onzeker dan anderen, heb ik deze onzekerheid als een kracht leren waarderen in mijn leven. En misschien inspireert het jou als lezer…

Dit herken ik in Paulus woorden aan de Korinthiërs als het om zwakheid gaat. God heeft niet het sterke en aanzienlijke uitgekozen, maar juist het zwak en het onooglijke. En in deze zwakheid ga ik steeds meer Gods bevestiging ervaren. En als God even niet bevestigt dan heb ik nog altijd mijn verlangen en de relatie waarin vertrouwen en hoop een belangrijke rol speelt naast de liefde.

Ik heb dan ook weinig met mensen die zich op iets krachtigs laten voorstaan. Of het nu hun prestatie of positie is. Ook een rijke, stevige traditie zegt mij niet genoeg… In mijn beleving zegt dit nog weinig van hun persoonlijke relatie tot deze traditie. Die traditie is er met of zonder deze persoon ook, en daarvan kan ik ook kennis nemen. Dat is niet bijzonder.

De relatie of de verhouding van mensen met deze traditie is wel bijzonder en maakt het mogelijk dat er ook een persoonlijke relatie kan zijn tussen mensen van diverse tradities. En als daarin dan ook de persoon van Christus een rol krijgt – misschien wel de hoofdrol, of de rol van regisseur (met een verwijzing naar het boek van Wilkin van de Kamp) dan is er volgens mij voldoende ruimte om in een persoonlijke vrijheid te kijken naar tradities. En deze vrijheid is een voorwaarde om gezond met tradities om te gaan is mijn indruk.

Deze blog is een reactie op een tweet die voorbij kwam waarin weer het zoveelste cliché over het postmodernisme voorbij kwam. Mijn irritatie heb ik nu geuit in een blog. Nogmaals het gaat mij hierin niet om een algemene waarheid. Waar het mij omgaat is dat mensen elkaar daarin makkelijk napraten en niet in relatie treden. Volgens mij kan dit verrijkend werken voor jezelf en kan het ook zorgen voor een betere aansluiting met elkaar en onze tijdgenoten. Iets waar de christelijke missie ook goed mee is gediend. Maar ook de christelijke missie kent vele verschijningsvormen =)

Reageer gerust. Ook ik kan met deze indrukken vastzitten aan oude beelden. Breng mij dan gerust in cognitieve dissonantie zodat ik mij kan accomoderen en weer evenwichtig kan equibrileren.

Zoals een bekende filosoof het al zo treffend eenvoudig zei: “Ik kan het mis hebben.”

Follow @RonaldvdOever

Tweet

Nu ik in vorige blogs mij op punten druk heb gemaakt over Rob Bell en de reacties op hem, wordt het tijd om dit wat te verzwakken en af te sluiten. Het is dus geen echt oordeel, maar eerder een voorlopige evaluatie. Volgend jaar komt het boek uit bij Kok Kampen, dus dan kunnen we weer verder bakkeleien Wat mij betreft mogen de boeken van Brian McLaren dan ook gelijk volgen in het vertaaltraject.

Mijn wens is dat het boek van Bell het liefst nu al goed wordt gelezen en het tot inspiratie zal dienen aan degenen die op zoek zijn naar God, daarbij iets van Gods liefde willen opvangen en willen delen met anderen. Of dit nu missionair is of op andere manieren.

Ik kreeg terechte kritiek op mijn jargon dus ik probeer het deze keer niet al te specialistisch te maken. Ik vond het toen nodig omdat het boek van Bell anders te gemakkelijk als niet-theologisch onderbouwd aan de kant werd gezet. Maar dat punt heb ik gemaakt en dit lijkt me ook niet meer nodig.

Op mijn leeskring kreeg ik de kritische vraag waarom ik mij er nu zo druk om moest maken. Dus laat ik die vraag maar proberen te beantwoorden. Het belangrijkste antwoord komt misschien wel aan het slot.

Ik heb mij er druk om gemaakt, omdat ik veel herken in de ervaringen van Rob Bell. In mezelf en bij/tussen anderen kom ik dit tegen. Hierbij heb ik ook gemerkt dat deze praktijk wordt belemmerd door beelden, denkschema’s, jargon en methodieken die weinig behulpzaam zijn. Deze denkschema’s en beeldvorming komen vaak uit de theologie, maar kunnen net zo goed komen uit andere disciplines of culturele of kerkelijke groeperingen. Volgens mij is niemand hier ook helemaal vrij van. Maar bewustwording van deze schema’s of paradigma’s en het besef dat het ook anders kan, heeft voor mij verrijkend gewerkt. Het lijkt me een boeiende studie op zich naar de uitwerking van sommige denkschema’s, mindsets, referentiekaders, jargon, beelden of paradigma’s. Rob Bell laat hier iets van zien.

Misschien dat ik daarom ook de filosofie het meest boeiend ben gaan vinden. Eigenlijk om juist voorbij de gedachten – hoe mooi en stichtelijk ook -  weer bij het relationele uit te komen. Een belangrijk doel hierin is voor mij om elkaar met onze eigenheid te accepteren in ons “verbindingspunt” Jezus Christus, zodat we elkaar vervolgens kunnen aanvullen. Zoals ik dit in Efeze 3 lees en zoals dit in mijn ervaring is gaan werken. Ik heb de indruk als we het relatieve van onze (impliciete) denkschema’s gaan zien dat de plaats van de Heilige Geest in ons verhaal wel eens veel duidelijker kan worden. Gods Geest reikt over al onze culturele en sub-culturele verschillen heen. Dat meen ik te zien in het de wereldwijde kerk.

Daar waar we onze angst tegenkomen voor een glijdende schaal met betrekking tot onze opvattingen, komt er hopelijk een band die ons vasthoudt en die we persoonlijke relatie kunnen noemen. De U-ik-relatie met God waarin Gods Geest actief is. Dit is iets wat we kunnen benoemen, maar waarin de woorden verwijzen naar iets groters. Het lijkt me immers tegelijker veel te groot voor ons jargon en ontstijgt ook weer elke vergelijking.

Bell pakt deze denkschema’s en beeldvorming soms expliciet aan, maar ook impliciet neemt hij de ruimte voor een andere manier van kijken naar de bijbel. De narratieve kijk is daarin een voorbeeld. Een prima methode om ons heel dicht bij een bijbelverhaal te brengen en schitterend hoe hij hiermee het verhaal van de verloren zoon heel dichtbij brengt en daarmee ook God heel dichtbij brengt in mijn beleving. Maar hij gebruikt nog meer creativiteit om de bijbelse “boodschap” dichtbij te brengen.

Hetzelfde doet hij met gangbare beelden van bekering, de hemel, de hel. Hemel en hel zijn niet “daar en dan” maar vooral ook “hier en nu”. En volgens mij heeft hij zo een goed punt te pakken. Als onze beeldvorming hierin anders is, kan dit nogal wat consequenties hebben voor onze kijk naar mensen, onze houding en ons gedrag. Dit vraagt om een kritische afstemming.

Vanwege de vragende retoriek kost het soms wat meer moeite om Bell’s eigen mening in zijn woorden de vinden, omdat hij met vragen er nog weinig positiefs tegenover stelt. Daardoor daagt hij mij uit om eens goed te kijken hoe wij aan deze beelden komen. Daarbij past hij toe wat John Stott het “tweezijdig luisteren” noemt. Hij neemt de bijbel serieus en hij neemt de mensen om ons heen serieus. In zijn exegese is hij volgens kenners niet altijd secuur en ziet hij woorden in de grondtekst die er niet staan. Volgens anderen sluit Bell niet aan bij de gangbare orthodoxe scholen, maar in zijn luisteren naar zijn medemens vind ik hem haarscherp. En misschien daagt hij daarmee exegeten en de dogmatici – van welke school dan ook – uit tot een toegankelijke beeldvorming en bijpassend jargon. Een kader en een jargon waarmee de praktijk is gediend.

Daarnaast ben ik nog met Bell en mezelf in gesprek over de plek van Jezus in het verhaal wat ik heb te vertellen. Dat heeft te maken met mijn ervaring en verhaal waarin dit heel concreet is/was en ervaringen van anderen waar er moeite is met “versies” van Jezus die mensen hebben gemaakt. Ik ben hier nog niet klaar mee, maar het is mijn ervaring ook dat dit het meest precaire of heikele punt is in het verhaal waarmee ik bij anderen wil aansluiten. Ik hou er meestal maar een zeer persoonlijke vertelling op na. Vanuit mijn beleving en wat ik daarin heb ervaren. Het kan volgens mij ook moeilijk anders als we het over een levende relatie hebben ipv een vastomlijnd denk-idee. Laat iedereen dan maar zijn eigen weg hierin gaan met Jezus.

Het doel van Bell lijkt me helder. Hij wil het de mensen niet onnodig moeilijk maken om Gods liefde toe te laten, te ontvangen en daarbij een volgeling van Jezus te worden.

In dit alles vind ik in Bell een bondgenoot. Enerzijds ga ik misschien wat minder ver als Bell als het gaat om de eeuwige bestemming van de mens. Bell weet het (bijna) zeker, terwijl ik door alle beeldspraak en onduidelijkheid meer neig om het open te laten en dit aan God over te geven. Anderzijds gaat Bell mij soms weer niet ver genoeg in zijn waardering voor de subjectiviteit van onze ervaringen met God en de bijbel. Maar dat vind ik allemaal niet zo belangrijk, zijn liefde voor Jezus en zijn medemens verzwakt al deze verschillen.

Bell schept met Love Wins een soort ontvangstruimte in het grote christelijke huis, waarin mensen die God zoeken met al hun creativiteit, inspiratie en moeite hun verblijf mogen houden. En dat vind ik prettig. Het geeft me ook nog meer het gevoel dat er ruimte voor mij is. En dat kan ik niet vaak genoeg horen.

Dat is misschien wel een diepere drijfveer in mijzelf waardoor ik mij er zo druk om maak. Het verlangen om er te mogen zijn met al mijn eigenaardigheden. En zo uniek als ik ben, zo uniek is iedereen. Dan kunnen algemene schema’s nooit het uitgangspunt zijn, maar is er voor mij en misschien ook voor anderen de persoonlijke omgang met God waarin we geworteld raken en elkaar tegemoet komen en aanvullen.

Als ik hieraan meer toevoeg dan God doet, dan begeef ik mij hierin op glad ijs en dreig ik Gods grote liefde tekort te doen. Iets waaraan ik moeilijk kan ontkomen. Het zal de Geest van God zijn die dit verder kan oppakken. Om het maar even in gebrekkig jargon te zeggen.

Gerechtigheid heeft ook een belangrijke plek in het verhaal wat ik wil vertellen. In mijn doen en laten zal ik mij dan ook richten op recht doen. Oordeel lijkt mij hier ook nauw mee verbonden. Het kwaad is nu eenmaal destructief en leidt tot aftakeling en bederf. Zonde leidt tot de dood. Dat heeft Jezus ons laten zien. Dat is bij Bell ook nog steeds het geval. Maar door de opstanding is er ook hoop. Dus als het gaat om de uiteindelijke afloop van dit oordeel, probeer ik Jezus te volgen die niet oordeelde, maar dit oordeel overgaf aan God die rechtvaardig oordeelt. Wat daarvan het gevolg zal zijn kan ik nog niet bevatten. Ik laat het maar los en blijf hoopvol.

Het is mijn indruk dat ik ben geroepen om lief te hebben en daarin heb ik God en zijn Geest hard nodig als ik hierin zo vaak tekort schiet. Daar vind ik inspiratie en daar ervaar ik een vangnet van Gods genade die veiligheid biedt voor al mijn tekorten en mij blijft accepteren in mijn afwijkingen. En Gods Geest pakt het allemaal op en doet er hopelijk iets moois mee.

“Love Wins” heeft mij hierin bemoedigd. Het is een prikkelende uitdaging om puur te geloven in Gods liefde en dit te delen met mensen om ons heen.

Deze foto kwam ik tegen toen collega Guido van de Weerd spontaan de foto’s van zijn Israelreis liet zien. “Love Wins” staat hier met grote letters op de beruchte muur tussen het het Joodse en het Palestijnse deel bij Jeruzalem. Een hoopvol teken!

Follow @RonaldvdOever

Tweet

Ontwikkelingen in de samenleving
Niet voor niets is er nu ontwikkeling in het hogere onderwijs om meer aansluiting te zoeken bij de praktijk. De indruk dat kennis-instituten in de vorige eeuw van de praktijk vervreemd zijn geraakt wordt nu vrij breed gedeeld. Afstudeerprojecten moeten tegenwoordig veel meer vanuit een praktisch maatschappelijk nut worden verantwoord. En terecht – lijkt me – want het gaat hierbij ook om gemeenschapsgeld. Een theoreticus kan zich niet blijven opsluiten op de studeerkamer, zolang hij wordt betaald door de gemeenschap. Ook de theoloog niet. In deze actualiteit zien we dat een schijnbaar moeilijk theoretische probleem enorm praktische consequenties kan krijgen.

Evidence-based en practice-based
Ook is er een beweging van evidence-based theorievorming naar practice-based theorievorming. Deze lijkt mij een gevolg van de ontwikkelingen die ik hierboven schets. Voor de diepgravers verwijs ik graag nog naar mensen als Toulmin (Cosmopolis). Maar misschien zijn er nog betere auteurs.

De uitdaging voor de kerk
Veel traditionele kerken bewegen hierin niet makkelijk mee. Logisch ook vanwege de rijke traditie die ze meetillen. Ze zullen niet zomaar met elke gril meebewegen.

Ook in de theologie wordt het praktisch nut steeds belangrijker. Dat kan een conflict opleveren, maar wanneer de theologen steeds meer beseffen dat het niet om heersen maar om dienen gaat, kan het winst en nodige ruimte opleveren voor de praktijk. Winst omdat ik van mening ben dat het gebouw in veel gevallen en bij sommige mensen teveel is afgesloten voor de praktijk van alledag. Al is het maar vanwege het taalgebruik. Theologie is immers wat tussen mensen en God gebeurt. Ik vind dat we met het oog op missie wel iets meer openheid, creativiteit en aansluiting kunnen gebruiken om mensen (inclusief mijzelf) aan te kunnen spreken. Dat zie ik ook in de gedrevenheid van Rob Bell.

Maar ook hierin is er een risico tot doorslaan. Dus ook dat zou ik hier wat willen verzwakken. Liefde blijft immers ook aansluiting zoeken. Zowel met de mensen in onze omgeving als met de mensen in het verleden die we mogen “eren” als onze voorouders. Dat vraagt om een goede verantwoording naar de christelijke traditie. En dat is mijn spiritualiteit als denkende contemplaat

Deze aansluiting kunnen we gerust overlaten aan het werk van de Heilige Geest. Deze is immers de aangewezen persoon in de Drieëenheid voor de samenhang. Maar in de bijbel en door de geschiedenis heen doet Gods Geest dit werk door mensenhoofden en -handen. Gods Geest gebruikt eenvoudige en minder eenvoudige mensen om dit doel te bereiken. Dat vraagt volgens mij om goed kijken en luisteren en iets wat we “onderscheidingvermogen” kunnen noemen.

Rob Bells practice-based benadering
Ook in de discussie rondom Rob Bell lijkt me de evidence-based invalshoek botsen met de practice-based invalshoeks. Volgens mij kan dit conflict worden opgelost als we goed kijken en naar elkaar blijven luisteren. Volgens mij is dit nog onvoldoende gebeurd.

Als illustratie een tweet van Koert van Bekkum in een tweet naar Henk Medema en mij:

 @medema @RonaldvdOever Bell is bewust meer retorisch dan argumentatief, maar desondanks is zijn these behoorlijk helder.

Hierin maakt hij een begrijpelijk punt, want de these van Bell lijkt behoorlijk helder: “We hoeven in ons verhaal aan “niet-gelovigen” niet uit te gaan van een altijddurende straf”. Alleen is dit maar één hoofdstuk in het boek en lijkt mij de context waarin Bell dit bespreekt een andere context dan de dogmatische context waarin Koert van Bekkum dit plaatst. In deze verwarring gaat ook Rob Bell niet vrij-uit. Hij kiest hierin voor de narratieve methode en vult deze op een persoonlijke manier in die misschien nog niet zo heel breed wordt gedeeld in theologenland.

Bell’s argumentatie
Ook de kwalificatie “retorisch” in plaats van “argumentief” is hierbij opvallend. Volgens mij is Bell zeer argumentatief. Hij “bouwt” zelfs op vanuit bijbelteksten en een theologie van God en zijn volk Israel. Maar het vertrekpunt van Bell is de praktijk en zijn missionaire passie die hij verbindt aan bijbelteksten en theologische inzichten. En Bell kiest daarbij nadrukkelijk voor een narratieve methode. Gods verhaal met ons, Gods verhaal met Israel en ons verhaal voor mensen met belemmeringen om Gods liefde te kunnen accepteren.

Voor Van Bekkum lijkt het vertrekpunt de historische theologie en de (smallere?) orthodoxie hierin. Hij tilt zwaarder aan de historische lijn in de dogmatische ontwikkeling. “Retorisch” lijkt me dus een kwalificatie waar we Bell geen recht mee doen. Hij ziet een urgentie in de missionaire praktijk en hij verkent de theologische ruimte voor een andere verhaal, is mijn interpretatie.

Bell’s narratieve methode
Bell hanteert dus bewust een narratieve methode in zijn boek. Al vanaf het begin van zijn boek. Die past hij – volgens mij – consistent toe. Heel argumentatief of samenhangend in die benadering. Het gaat om ons verhaal aan anderen en om Gods verhaal met Israel. Om het verhaal van de verloren zoon gaat het om wie van de broers uiteindelijk het verhaal van de vader kan overnemen. En een narratieve benadering kan natuurlijk behoorlijk retorisch overkomen bij iemand die vanuit de “klassieke” methode denkt. Er is dus nogal veel te zeggen over de manieren van argumenteren. Dit kan je niet zomaar diskwalificeren als “verouderd”, “achterhaald” of als “retorisch”. Misschien helpt het als we positief waarderende termen kiezen voor andere manieren die in de christelijke traditie een plek verdienen. Wat socio’s als ik positief labelen noemen

Het primaat van de missiologie?
In de missiologie zie ik dit probleem ook voorbijkomen in het standaardwerk (volgens achterflap) van David Bosch: “Transforming Mission”. Daarin stelt hij voor om de missiologie als “moeder van de theologie” te beschouwen.  Daarvoor heeft hij zeer bijbels-theologische argumenten. Een prettige en open invalshoek voor een missioloog omdat het iets meer onder de druk van de dogmatiek kan uitkomen. Ook goed passend in een postmodern tijdsgewricht. Wel wordt het risico groter op een conflict met een klassieke manieren uit een (smallere) traditie. Zeker met de manier die erg hangen aan de methode die in de verlichting dominant was.

Door deze verschillende motieven verzandt de discussie ook heel snel in een “teksten-gevecht” om punten waarvan mij het doel niet helder is. Vaak vanuit de beste motieven. Ik verwijs maar even naar de reactie-mogelijkheid onder het artikel van Koert van Bekkum. Allemaal goede motieven die we misschien wat minder tegen elkaar zouden moeten uitspelen.

Welke ruimte is er?
Er lijkt zo wat ruimte te zijn in het dogmatisch debat. Hoeveel ruimte is nog steeds de vraag die voor mij blijft staan. Met stevige stellingen over en weer krijg ik hierin niet veel duidelijkheid. Misschien kan een “open-minded” dogmaticus wat ligt op de zaak werpen. Reclusius is met zijn reactie op eerdere blogs vanuit katholiek perspectief hierin al zeer behulpzaam geweest. Het lijkt me ook een boeiende excursie om de protestantse benadering eens naast de katholieke benadering te leggen. Misschien kunnen we hierin van elkaar leren.

Het signaal van Rob Bell
Deze discussie zie ik op de achtergond aanwezig in het debat over Rob Bell. Bij Bell is dit boek ontstaan vanuit zijn practice-based ervaring en zijn passie om mensen bij het evangelie te betrekken, die hij in evidence-based sfeer acceptabel probeert te maken. Dit is een hele klus en hierin lijkt vooralsnog niet te slagen.

Maar er is wel een signaal afgegeven die we serieus dienen te nemen. De aansluiting tussen theorie en praktijk is niet zonder problemen. Willen de “scholen” met hun theorievorming aansluiting blijven zoeken met de praktijk dan kunnen we dit signaal niet negeren.

De missionaire praktijk vraagt om een theoretisch kader waarin er beter wordt aangesloten bij de missionaire praktijk. Soms vraagt het zelfs om een nieuw jargon waarin tijdgenoten of specifieke doelgroepen zich kunnen herkennen. Dit doen we natuurlijk al langer met diverse bijbelvertalingen en diverse kinderbijbels en dagboeken. Ook de Alpha-methode is ontstaan vanuit de praktijk. Maar ook daarin kan nog beter worden afgestemd met onze buitenkerkelijke tijdgenoten, is mijn indruk.

Nu het postmodernisme wat tandloos lijkt geworden durven sommige theologe weer meer hun aloude gebouwen te betreden, met de dichte ramen en de stevige rationele fundamenten. Ze roepen dat er weer een stevige basis moet komen en dat er meer kennis nodig is. Zo dreigt er polarisatie als ze hierbij niet goed aansluiten bij de praktijk. En dat lijkt me geen dienstbare houding voor de missionaire praktijk en daarmee in deze tijd indirect ook niet voor de theoretische praktijk.

Mensen als Rob Bell, Brian MacLaren en Anselm Grün die goed lijken aan te sluiten bij binnen- en buitenkerkelijke tijdgenoten worden dan op punten heel snel dogmatisch neergesabeld. Een introverte actie die niet bijdraagt aan het probleem hoe we als kerk naar buiten kunnen treden. Om die reden vindt Tim Keller misschien wat meer gehoor. Waarbij hij in zijn kerkvorm ook zeer traditioneel blijft. Zeker in zijn zondagsdienst, is mijn ervaring.

Een voorbeeld uit een andere context
Tot slot nog een mooi voorbeeld vanuit de hulpverleningsmethodiek en de psychologie. In de hulpverleningspraktijk is zo de “oplossingsgericht hulpverlening” ontstaan. Niet vanuit de academische wereld, maar vanuit de praktijk van enkele maatschappelijkwerker ergens in Canada. Deze methode werkte zo goed en kostte ook weinig (niet onbelangrijk) dat het door velen wereldwijd werd overgenomen. De academische wereld volgde met onderzoeken en bijstelling. Nu gebruikt men het zelfs ook in meer psychiatrische settings.

Een gastvrij gebouw met een terras
Misschien moeten we toch nog even iets beter luisteren naar deze mensen en kijken waarin we ons “gebouw” kunnen aanpassen. Misschien hoeven we niet zo rigoureus te zijn om het gebouw af te breken en is er een gebouw te bedenken die meer gastvrijheid laat zien en ruimte geeft. Misschien ook een gebouw waarin meerdere filialen kunnen plaatsnemen. Misschien een gebouw met dependances. Misschien een gebouw met een grotere deur en een ruime hal en een dak wat soms open kan. Misschien ook een gebouw met een flink terras op het zuiden waar iedereen welkom is en waar kan worden “gerookt” met “ongepaste kleding” en iedereen mag genieten van wat de kerk daar serveert. Alleen zal dit voedsel wel aan kenmerken moeten voldoen die passen bij de wensen van de gasten zonder dat het ook echt voedsel is uit de keuken in het gebouw. Misschien moeten we wel naar een tent (tabernakel) in plaats van een gebouw (tempel)

Maar we doen dit natuurlijk al langer
Net zoals we aan onze kinderen ook beter verteerbaar voedsel voorschotelen (kinderliedjes, kinderverhalen bv) kunnen we misschien ook aan onze terrasgasten beter verteerbaar voedsel opdienen. Bell doet een poging hiertoe. Hij is hierin natuurlijk niet al te thetisch. Misschien moet er nog wat onderzoek worden gedaan en misschien verdient hij ook nog wat bijstelling. Dat hoort bij een practice-based benadering.

En dat is ook de sfeer van het terras. Natuurlijk mogen we ons blijven afvragen of dit eten en drinken wel gezond is. Maar tot nu toe heb ik niet erg sterke argumenten kunnen horen. Als we Bell verwijten dat het aan voedingstoffen zou ontbreken (rechtvaardigheid en oordeel) dan zeg ik eerder dat ze wel voorkomen, maar misschien niet in dezelfde mate als dat we gewend zijn. Misschien zelfs niet voldoende, zoals bij een fastfood keten vaak het geval is. Als het maar niet giftig is!

Niet heersen maar dienen
Het gevaar van een gedegen theologie is dat we misschien wel erg mooie termen en theorieën kunnen bedenken. Misschien theorieën waarmee we denken God nog beter recht te kunnen doen. Maar als God ook van ons vraagt om aan te sluiten bij de mensen om ons heen dan kunnen we de plank behoorlijk mis slaan. Ik heb de indruk dat de theologie hierin iets meer kan bewegen naar een houding van dienstbaarheid. Een elitaire houding lijkt me zeer ongepast.

De context van Bell is immers een missionaire context en dat vraag om creativiteit om aan te kunnen sluiten bij de wensen en de verlangens van de mensen waar Gods liefde naar uit gaat en waar wij in mogen meebewegen. Moeite met de hemel of met de hel of met de persoon van Jezus vraagt dan soms om een lange adem. Een langere adem dan wij misschien voor mogelijk houden. Hoe kan de theologie ons daarbij van dienst zijn.

Maar natuurlijk kan ik het met dit verhaal mishebben. Dan laat ik me graag aanvullen en corrigeren. Het gaat mij om de behulpzaamheid in de richting van de missionaire praktijk. Wie helpt er mee!

Als we ervan uitgaan dat onze kennis veelal via een methode en in metaforen is weergegeven die verwijzen naar de daadwerkelijke “objecten” waarmee ze niet 1 op 1 samenvallen, dan wordt het gesprek over deze metaforen ook van belang. Meestal gaat het om een beproefde methode of metafoor die voor een langere tijd betrouwbaar is gebleken, maar het is en blijft “maar” een methode. Zeker als het om kennis van God gaat lijkt mij dit altijd weer goed om te beseffen. God is niet in methoden te vangen en ook de metaforen blijven tekort schieten. God woont niet in onze woorden. Onze woorden kunnen naar God verwijzen. Als blijkt dat deze metaforen niet langer meer behulpzaam zijn in een bepaalde context, lijkt het mij dus zinvol om tot andere metaforen te komen. Metaforen die we dan weer mogen afstemmen op een bijbelse theologie. Ons blindstaren op het middel werd negatief op het nastreven van het doel.

Zeker als het gaat om theologie en met name de orthodoxe theologie kom ik een metafoor tegen die in sommige gevallen is doorgeschoten en daardoor in veel gevallen niet bijdraagt aan een open gesprek. Dit is de metafoor van het bouwwerk. Een bouwwerk wat is gebouwd op een fundament en daar altijd op verder bouwt. Door sommigen wordt dit ook het funderingsdenken genoemd.

De bouwwerkmetafoor
Deze metafoor was erg populair in de verlichting, maar ook daarvoor was het al aanwezig. Het is zelfs terug te voeren op bijbelteksten waarin wordt gesproken over het “fundament” van de apostelen etc. Naast het behulpzame gebruik van deze metafoor kreeg deze metafoor in de verlichting een enorm stevige positie. Vrij absoluut ook volgens sommige postmoderne filosofen. Om dit extreme gebruik te typeren werd dan gesproken over het “funderingsdenken”. In een ideale voorstelling werd er dan gebouwd op een fundament van onbetwijfelbare universele zekerheden en daarop moesten nieuwe ontdekkingen (inductief) rationeel aansluiten. De relatie tot dit fundament moest ook altijd weer rationeel worden gelegitimeerd. René Descartes wordt aangewezen als de grootste “grondlegger” van deze benadering en bij veel postmodernen – zoals Stephen Toulmin – groeide hij uit tot de grootste “boosdoener” van de moderniteit.

Voor een treffende bespreking verwijs ik graag naar “Rede binnen de grenzen van religie” van Nicholas Wolterstorff. Daarin wordt ook helder dat de stelligheid van deze metafoor “onderuit ging” toen bleek dat algemeen onbetwijfelbare zekerheden of axioma’s voor het fundament geen haalbare kaart bleken.

Thomas Kuhn was zo iemand die in zijn boek (The structure of scientific revolutions) dit had onderzocht en had aangetoond dat wetenschappelijke theorieën nauw verbonden zijn geweest met de “tijdgeest”. Deze invloed deed volgens Kuhn afbreuk aan de gedachte dat het fundament van de wetenschap boven tijd en plaats uitging en daarom ook universeel zou zijn.

Voor veel postmodernen was dit een aanleiding om het project van de verlichting als voorbij te beschouwen. De imperialistische, eurocentrische uitgangspunten waren te dominant geweest. Het grote verhaal van de verlichting was voor deconstructie vatbaar. Er moest iets nieuws komen. Iets waarin meer ruimte en respect was voor diversiteit zodat de verschillen naast elkaar konden bestaan (diferentie, pluralisme etc.). Ook ontstonden er veel reddingspogingen. Zoals bijvoorbeeld bij Habermas. Is die gevallen werd het dan meestal een afgezwakte vorm van funderingdenken.

Continuïteit en discontinuïteit
In het licht van mijn vorige blog zie ik hierin de idealisten die – vanuit ontevredenheid met het bestaande – de neiging hebben om nadruk te leggen op de discontinuïteit en zo voor heel iets nieuws pleiten (de postmodernisten). Anderzijds zie ik ook de traditionelen die hierin nadruk leggen op de continuïteit en het postmoderne project zien als een tegenbeweging die inmiddels tandloos is geraakt. Volgens mij neemt Gianni Vattimo hierin een verzoenende tussenpositie en zie ik ook de socioloog Zygmunt Bauman naar deze tussenpositie bewegen.

Beperking door de bouwwerkmetafoor
Een overeenkomstige interpretatie van voor- en tegenstanders van de verlichting, lijkt mij het risico van het uit de bocht vliegen van de bouwwerkmetafoor. Wanneer we deze metafoor absoluut maken wordt het weinig behulpzaam bij onze verdere ontwikkeling (kennis en praktijk). Het gaat ons beperken. Zo krijgen we te maken met een gebouw wat aan alle kanten dicht gaat zitten. Zowel in uitgangspunten als in methodiek. Dan wordt alles wat afwijkt te weinig betrouwbaar en is al het nieuwe bij voorbaat verdacht. Zeker als het niet aansluit bij de fundering en de methode binnenin het huis.

Nog steeds worden er dan in een theologisch bouwwerk goede dingen bedacht en nog steeds kunnen we kennis nemen van nuttige kennis verrijkend voor onszelf en theologisch misschien ook behulpzaam in onze relatie met God en anderen. Maar hoe dichter dit gebouw wordt hoe minder het contact is met de praktijk en we de aansluiting zullen missen. De praktijk waarin zich onze naaste bevind die wij lief behoren te hebben.

Wat ik nu nodig vind
Ik heb de indruk dat het gesprek op dit moment is gediend met een blog over het kaderen van het gesprek. Een inkadering die vooraf wordt gegaan door een respectvolle ethiek. Elkaar als gelijkwaardige en aanvullende gesprekspartners zien lijkt me een minimaal uitgangspunt. Ik heb de indruk dat een benadering vanuit de geleefde spiritualiteit daarbij behulpzaam kan zijn. Ons denken en spreken doen wij immers vanuit onze geleefde spiritualiteit en niet vanuit een levenstheorie of theologie, lijkt mij. De talen die wij hanteren bij Jouw Spiritualiteit wil ik toepassen op het gesprek. Ik hoop dat ze verheldering bieden. Misschien krijgen sommigen nu jeuk, maar hen zou ik willen uitdagen om nog even vol te houden voordat je naar de volgende blogs zapt.

Het is mijn indruk dat er vanuit diverse invalshoeken over Bell wordt gesproken, invalshoeken die met elkaar een aanvullend beeld op kunnen leveren mits ze elkaar niet uitsluiten. Op dit moment zie ik het gesprek kanten op gaan die ik weinig behulpzaam vind voor het doel wat Rob Bell met zijn boek voor ogen heeft. Dat vraagt volgens mij om een herkadering van het gesprek. Een zwakke herkadering wat mij betreft. Tegenwoordig noemen we dat reframing. In mijn geval kunnen we dit dan weak-reframing noemen Frames zijn er om behulpzaam te zijn voor ons, wij zijn er niet voor de frames. Zie het als een uitnodiging om er eens zo tegenaan te kijken.

Dat we te maken hebben met verschillende kaders, was mijn indruk toen ik het artikel van Koert van Bekkum las in het Nederlandsch Dagblad maar ook in wat twitteropmerkingen tussen Koert van Bekkum en Theo Pleizier over N.T. Wright merkte ik dat zij als meer “traditionelen” het gesprek anders invliegen dan de meer idealisten (de “emergingboys” zoals Van Bekkum deze noemt) Excuus voor alle labeltjes. Ik zal maar gelijk zeggen dat de meer traditionelen ook idealistisch zijn en de meer idealisten ook traditioneel. En daarbij zijn we natuurlijk veel meer dan de labeltjes die we voor elkaar gebruiken. Dus respect! =)

Traditionelen en Idealisten
Met de termen “traditionelen” en “idealisten” maak ik een verwijzing naar Jouw Spiritualiteit, die zoals zo vaak tot enorme verheldering is gebleken voor welk ondoorzichtig probleem dan ook Zoals ik al eerder zei, vertrek ik immers graag vanuit de geleefde spiritualiteit waarin het denken en het gesprek plaatsvindt.

Om dan maar even in de sfeer van JS te blijven: De traditionelen die meer vanuit het vertrouwde en bestaande redeneren, accepteren nieuwe inzichten niet makkelijk. Het duurt iets langer om er vertrouwd mee te raken. Het moet aansluiten op het bestaande of duidelijk van nut zijn gebleken. De idealisten die wat meer vanuit de gebrekkige actualiteit redeneren grijpen vanuit deze noodzaak sneller het nieuwe aan om te verbeteren.

Je zou hierbij zelfs nog de kernkwadranten van Daniel Ofman kunnen raadplegen. Dan kom je misschien tot allergieën tussen traditionele en idealisten met respectievelijk de behoefte aan stabiliteit (traditie) en de behoefte aan verandering (idealisten). Nu heeft het enneagram wel een labeltje wat dicht in de buurt van traditionelen komt. Dit zal mogelijk de loyalist zijn. Een labeltje voor de idealist lijkt me iets moeilijker te vinden. Die zou ik zo niet kunnen linken aan de typeringen van het enneagram. Suggesties zijn welkom

De traditionelen leggen dan meestal meer nadruk op de continuïteit met de geschiedenis en soms ook met een wat smallere traditie. De idealisten leggen hierbij veel nadruk op de discontinuïteit en grijpen de wat bredere traditie aan omdat de smallere traditie tekort schiet voor hun praktijk en in hun beleving vaak aan veel kanten rammelt. Dat is een verschil in perceptie. Dit kan soms op tegenspraak lijken, maar in mijn beleving hoeft dit niet zo te zijn. In mijn “verzwakking” probeer ik ze als volwaardige gesprekspartners een plek te geven.

Mijn invalshoek
Het gesprek over dit onderwerp heeft voor mij niet het uiteindelijke doel om een wel of niet standpunt helder te krijgen. Het is wel een persoonlijk motief voor mij om mijn positie hierin helder te krijgen. Wat vragen hierbij zijn:
- Welke ruimte is er voor een serieuze volgeling van Jezus als het gaat om een mening hierin die voldoende aansluiting vind met christenen om hem heen en van vroegere tijden?
- Waar raak ik na kennismaking van overtuigd?

Dit kan natuurlijk ook een overtuiging zijn waarbij ik het in het midden laat of ietsjes links of rechts van het midden zit. Een overtuiging is ook nog voor correctie vatbaar. Mijn overtuiging heeft natuurlijk altijd invloed op mijzelf bij mijn bijbellezen en in mijn relatie met God. Dat is mijn persoonlijke basis. Ik geloof niet in gedachten en overtuigingen, maar ik heb een relatie of misschien liever ik ben in relatie tot God. Zo is het geloof bij mij begonnen.

Maar mijn overtuiging spelen hierin wel een rol. Hierbij wil ik ze altijd weer ondergeschikt maken aan wat de liefde van mij vraagt in relatie tot anderen. Daarin ligt bij mij de verzwakking. Maar om maar even in de talen van Jouw Spiritualiteit te blijven. Iemand met “JS-talen” als denken en verdieping (contemplatie) heeft om persoonlijke redenen moeite met strakke kaders en neigt nu eenmaal naar een overstijgende kader die de nodige ruimte geeft en verbinding. Verbinding is dan ook iets wat ik hierin belangrijk vind. En daarmee is mijn persoonlijke invalshoek ook weer “positief verzwakt”.

Het artikel begint met een kop die op zichzelf prima is: “Zonder oordeel geen gerechtigheid”. En zo bouwt van Bekkum het artikel op vanuit de ervaring van 9/11 en het geweld wat daar plaatsvond. De wereld vraagt om gerechtigheid en gerechtigheid om een oordeel. Lijkt de suggestie. Wederom lijkt mij hier niets mis mee. Het lijkt me zelfs pastoraal voor de slachtoffers zeer invoelend opgemerkt. Echter als opmaat naar het boek van Bell slaat hij hiermee de plank helemaal mis, is mijn indruk.

Het suggereert namelijk dat Bell niet in een oordeel gelooft. Daarmee zit van Bekkum er gewoonweg naast. Ik kan er niets anders van maken. Dat geldt ook voor de suggestie dat er bij Bell een streep door de hel wordt gezet. Ook hiermee doe van Bekkum geen recht aan het boek van Rob Bell. Bell laat het oordeel nog steeds staan alleen zet hij vragen bij de eeuwigheid van het oordeel. Omdat eeuwigheid in de bijbel niet altijd “voor altijd” betekent, ziet hij ruimte voor een tijdelijk oordeel. Hij licht dit toe met teksten en met Gods weg met Israël, het volk dat het God ook niet voor altijd straft. Het is daarbij Bell’s doel om met een verhaal te komen die bijbels verantwoord en acceptabel is voor niet-christenen. Of hij hierin slaagt laat ik in het midden.

De hel blijft bij Bell nog steeds een plek krijgen. De hel in het hier en nu als een plek van ellende, maar ook de hel straks wil Bell niet afschaffen. Het is dus niet zo simpel om Bell toe te schrijven dat hij niet in een hel gelooft. De tijdelijkheid is de kwestie hierin. En dat is niet alleen vanwege het tegenstaan van de hel, maar ook vanuit bijbelse, exegetische argumenten.

Wederom verbaas ik mij dus dat geleerde theologen zo met Bell omgaan. Ik ben het niet in alles met Bell eens, maar ik vind wel dat we de gedachten van Bell niet mogen misvormen, zodat we ze te gemakkelijk opzij kunnen zetten voor onze missionaire praktijk.

Wat is dit toch dat men zich zo fixeert op deze kant van Bell’s verhaal? Zo wordt het – in mijn beleving – ook nog eens misvormd en komt men vervolgens niet meer toe aan Bell oproep om bij ons getuigen of vertellen aan te sluiten bij onze tijdgenoten.

Het hele verhaal van Bell naar aanleiding van de verloren zoon en het gegeven dat het voor iedereen maar één stap is tot God blijft buiten beschouwing. Het lijkt er op deze manier op dat de oudste zoon op deze manier nog meer drempels aan het opwerpen is voor de jongste zoon die in de verte het ouderlijk huis nadert.

Alsof er in de vorige eeuw niets is gebeurd en alsof we de rake kritiek van het postmodernisme zomaar aan de kant kunnen zetten! Weer terug naar onze aloude bolwerken die de tand des tijds lijken te doorstaan! Dream on!

Dit is niet alleen missionair een weinig behulpzame houding, ik vind dit getuigen van een weinig kwetsbare houding. In mijn beleving wordt er zo te weinig gelet op de tekenen die de tijd ons laat zien en onze naasten die we lief moeten hebben. De sterke rationele houding van de theologie lijkt me toch echt voor verzwakking vatbaar. Ook de theologie kan immers worden gerelativeerd in zijn verbondenheid met de tijdgeest en met een meer westerse context die we niet wereldwijd kunnen toepassen. De modernistische theologie lijkt me dus ook vatbaar voor de kritiek van het postmodernisme. Ook al lijkt het postmodernisme geen goed alternatief te bieden, wil het niet zeggen dat de kritiek onterecht is.

Hierbij noem ik nog maar even mijn punt uit eerdere blogposts. De groeiende nadruk op de filosofische hermeneutiek in de vorige eeuw en de verzwakking van de sterke rede door mensen als Heidegger, Wittgenstein, Kuhn, Levinas, Wolterstorff, Vattimo en de postmodernen, kunnen toch niet voorbij gaan aan de theologie. Hierbij denk ik niet dat we bang hoeven te zijn om belangrijke theologische ingrediënten te verliezen. Ik denk eerder dat we vooral ook mogen uitzien naar de aanvulling die ons geloof kan verrijken. Hermeneutiek als een levenshouding geeft zoveel diversiteit bij het verstaan van de bijbel en bij de aansluiting op de diversiteit van de mensen om ons heen. Het zou mooi zijn als we dit zouden kunnen oppikken. De narrativiteit van Bell is zo’n vorm om de rede iets breder te trekken in de richting van het verhalende. Iets wat veel mensen in deze tijd meer aanspreekt.

Ja ik heb me dus behoorlijk geërgerd aan het artikel. Dat komt ook een beetje omdat mijn reactie niet direct werd geplaatst en toen ik ondertussen een verbeterde reactie had gemaakt de eerste reactie er op stond en mijn tweede er weer niet door kwam. En tot op heden er nog steeds niet staat. Er is me beloofd dat het morgen goedkomt.

Neem nu de laatste zinnen “Het gejuich waarmee de aankondiging van uitgeverij Kok van “Love wins” werd begroet is een veeg teken. Tijd dus voor een goed gesprek.” Dit roept Van Bekkum na de opmerking dat mensen niet meer in oordeel en hel geloven. Hiermee schuift hij Bell gewoon op deze hoop en dat lijkt me een groot onrecht.

Maar goed ik wil dit toch even hebben gezegd omdat ook het ND-artikel nu in alle openbaarheid te lezen is. En ik ben het volop met Van Bekkum eens dat het tijd is voor een goed gesprek. Hopelijk wordt het ook een gesprek waarmee de missie van de kerk is gediend. Het zou toch mooi zijn als we creatiever en kundiger worden om onszelf en mensen om ons heen nog meer te betrekken in Gods liefde voor alle mensen. Daar zie ik naar uit.