Notities bij “The impossible – God” van Jean Luc Marion

Jean Luc Marion “The impossible – God”

Lezing in de aula van de Radboud Universiteit 11 oktober 2010

J-L Marion stak fenomenologisch en analytisch van wal:
Als we het over concepten van God hebben dan moeten we van te voren helder hebben dat er geen tegenstrijdigheden/tegenstellingen zijn in de vraag of de bewering.

Kunnen we een concept/definitie of intuïtie van God hebben.
a. hebben we een definitie van God?
b. wordt deze definitie geverifieerd door een intuïtie van God?

In definities komen we zo al snel uit bij negatieve eigenschappen. Niet zoals de mens, niet eindig, niet sterfelijk, niet etc. Eigenschappen als eeuwig kunnen niet worden gemeten en zijn voor ons niets zeggend.

Willen we God als fenomeen vaststellen dat moet er een definitie komen in ruimte en tijd. Zo moeten we vaststellen dat er geen definitie mogelijk is.

Zo hadden Gascendi en Descartes een briefwisseling waarin werd gevraagd naar een definitie van oneindig. Gascendi beweerde dat die niet mogelijk is. Zo is er dus geen fenomeen van God.

Hierbij verwijst JLM naar het woord van Johannes: niemand heeft ooit God gezien
(en laat het tweede deel weg – die Gianni Vattimo wel naar voren haalt)

JLM zegt dat het hem spijt dat hij geen definitie kan geven. Maar daarbij zegt hij wel een WEG te kunnen wijzen in de richting van God.

Zo gaat de discussie niet over God maar over ons mening over God. Het gaat over onze beelden van God. Idolatrie!

Is er een definitie van God? Nee! Dit ziet JLM ook als het gelijk van Nietzsche over de dood van God.
Maar als er geen definitie mogelijk is van God dan is er ook geen zaak voor het atheïsme. Atheïsme moet immers uit gaan van een beeld van God. Zo wordt de dood van God, de dood van de dood van God.

Natuurlijk is er altijd een mogelijkheid om als gelovige aan idolatrie te doen. Maar we zien dat er geen beeld of definitie mogelijk is van God en dat zo ook het atheïsme niet mogelijk is. Zij hebben geen zaak.

Houden we nog wat over?
We houden de vraag over. De vraag naar God heeft God overleeft.

God is onmogelijk!
Onmogelijk is geen concept. Hiermee bedoelen we onmogelijk VOOR ONS!

Cicero: Er is niets wat God niet kan doen
Descartes: Bij God is alles mogelijk
Thomas Aquino: (gemist)

Voor een mens zijn dingen onmogelijk voor God niet.
Post Modern gezegd: Als er een God is, is het onmogelijke mogelijk.
The place of God is the impossible – Het onmogelijke is de plaats voor God.

Gen 18:14 – Is ook maar iets voor de Heer onmogelijk
– Voor God is er geen onmogelijkheid
– Het terrein van het mogelijke is voor de mens
– Het terrein van het onmogelijke is voor God

Het is voor ons onmogelijk om het onmogelijke te vatten. Voor God is het (voor ons) onmogelijke geen noodzaak. Als wij naar het onmogelijke gaan, gaan we in de richting van God.

Bijvoorbeeld: 2
mogelijkheden: schepping en evolutie – Gaat niet om God, want het zijn twee mogelijkheden.

Waar onmogelijkheid regel is daar is God.

Wij ervaren het onmogelijke in ons dagelijks leven.

2 voorbeelden:
– In het leven > geboorte
– in de dood > dood
Zo hebben we toegang tot het onmogelijke. Het onmogelijke is God. Is het onmogelijke mogelijk, dan is God daar.

Het is ook een mogelijkheid voor God om voor ons onmogelijk te zijn.

Conclusie: From the identification from God as the impossible it’s possible to move towards God.

Vragenrondje

Helaas was er vanwege de krappe tijd nauwelijks ruimte voor publieksvragen. Eerste twee filosofen die reageerden op het referaat en daarna nog een hoogleraar uit het publiek.

Vraagronde 1:

Hoe maak je de stap van filosofie naar openbaring?
Bijbel maakt wel referenties naar God, waarom jij niet?

Hier heb ik weinig aantekeningen van gemaakt. Het antwoord van Marion lag in de lijn dat hij in zijn gebruik geen onderscheid maakte in filosofische teksten en bijbelteksten. Net zoals hij geen onderscheid zag in faith en believe en in andere constructies uit latere tijden.

Hier had ik nog wel iets over het getuigend spreken verwacht, want de bal lag op de stip. Maar helaas.

Vragenronde 2&3:

Blijft Marion niet steken in een negatieve theologie? Zo kunnen we alleen maar negatief over God spreken. Waarin is God in dit alles?

Hierop reageerde Marion vrij onthullend en verhelderend met een verwijzing naar de Theologica Mystica (4de eeuw). De drie wegen van kennis. Hij stelde dat weg 1 de affirmatieve weg werd opgevolgd door de via negativa. Dar bleef het dan niet bij de laatste was de via Eminentiae, waarin we kunnen zien dat het affirmatieve spreken over God tekort schiet en ook het negatieve spreken en zelfs de beide twee wegen zijn te weinig om iets over God te kunnen zeggen. Zowel positief als negatief. God gaat er bovenuit.

Ik vond dit onthullend omdat ik dit ook proefde in zijn benadering van God als onmogelijke. Als we gaan kijken of God mogelijk is dan komen we tekort, dan zien we dat God eigenlijk onmogelijk is. Deze onmogelijkheid is onze onmogelijkheid, want God gaat boven onze onmogelijkheid uit. En zo zie ik de drie wegen in zijn voorgaand verhaal terug.

Evaluatie

Een boeiend betoog en zeker in een lijn die ik waardeer en herken. De lijn die serieus rekening houdt met het postmodernisme. De deconstructie zit hem daarin dat God niet als een statisch “zijn” kan worden gezien, maar als een “worden” waardoor elk beeld voor deconstructie vatbaar is. Het spreken over God kan niet meer in definitieve termen, maar in vloeibare termen (in buberiaanse woorden). Of zoals A.J. Heschel zegt in verwijzende woorden. Daarom vond ik Marion’s wending van concepten en definities naar een “weg” tot God zeer aansprekelijk.

Over onze relatie tot God spreken als een weg is voor mij een herkenbare manier, maar niet alleen bij God. Volgens Joodse denkers als Buber, Heschel en Levinas kunnen we ook op die manier over onze naaste spreken. Deze is immers ook oneindig en daarmee onmogelijk. Dan verschijnt ook God in onze naaste en daar lijkt me ook niets mis mee, volgens de woorden van apostel Johannes (1Joh3:11>). Hier had ik graag een vraag over gesteld =)

Ook ben ik benieuwd hoe Marion op de vraag van Gods menswording reflecteert. Ziet hij dit ook als onmogelijk, dus het terrein van God? Of is God daarin voor ons een mogelijkheid geworden in een mens van vlees en bloed, die voor ons te begrijpen is als de verwijzing naar God. Of is het wonder van de menswording juist beide. Mogelijkheid en onmogelijkheid in één.

Volgens Gianni Vattimo kunnen we niet meer zonder de menswording van God over God praten. In termen van Marion is voor Vattimo God daar weer mogelijk geworden. De nihilisering van God in zijn dood, maakte Hem tot een mogelijkheid voor ons. Niet metafysisch, maar als zwak mens.

Daarin zitten beide denkers dus heel dicht bij elkaar. En nemen ze plaats in de laat-postmoderne- of laat moderne stroming.

Ben nog wel erg benieuwd naar de theorie van J-L Marion over de “saturised fenomenon”. Dit stipte hij alleen maar aan. Ook daarin vermoed ik eveneens een “weg” tot God. Zijn theorie van “giveness” waarin het gegevene voor ons meer inhoud dan dat we ervan opnemen. Het is “saturised” – overvloedig. Daarin herken ik weer iets van de drie wegen uit de Theologica Mystica, die op weer het immanente (affirmatie) laten overgaan in het transcendente, waar ook God een mogelijke onmogelijkheid wordt.

Gabriel Marcel doet eigenlijk hetzelfde als hij spreekt over de sfeer van het “hebben” en de sfeer van het “zijn”, waarbij het “zijn” begint waar het “hebben” ophoudt (> transcenteert) Net zoals het onmogelijke begint waar het mogelijke ophoud. En andersom daalt het zijn weer af in de sfeer van het hebben waardoor de incarnatie ook mogelijk is en we zo in de buurt lijken te komen van Marion’s saturised fenomenon. Dus zo origineel is Marion niet😉

Misschien is Jezus dan de saturised fenomenon bij uitstekt. Maar daar hebben we dan wel het/ons getuigenis bij nodig.

Kortom boeiende gedachten die uitdagen naar meer onderzoek. Zeker op het gebied van spiritualiteit zie ik mogelijkheden voor de theorie van de saturised fenomenon. Daar ga ik meer over lezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s