Verzwakking van imponerende beelden

Beeldenstorm
Eigenlijk is zwakgeloven vergelijkbaar met een soort iconoclasme, een beeldenstorm. Maar dan een beeldenstorm met respect voor de beelden. Een respect die beelden recht doet als beelden die in hun context van betekenis zijn. Niet zoals de beeldenstorm van de doorgeslagen aanhangers van de reformatie. Overheersing met beelden wekt blijkbaar ook veel tegenreactie op. In die zin hebben ook de postmodernen aan het eind van de vorige eeuw niet beseft dat ze met hun tegenreactie van het einde van de grote verhalen ook gewelddadig waren. Zwakgeloven is een vriendelijke beeldenstorm. Het wil beelden laten bestaan, maar imponerende werking ervan verzwakken.

En waarom zou deze verzwakking nu nodig zijn?
Omdat er nogal veel mensen geïmponeerd zijn door beelden! Beelden die vaak een status krijgen van ideaalbeelden. Beelden in de opvoeding, beelden uit de maatschappij, beelden in de politiek, beelden in de wetenschap, beelden van geloven.

Laat ik maar bij mezelf beginnen. In mijn pubertijd heb ik zoals velen de beelden van mijn ouders opzij gezet. Ik wilde mijn eigen weg gaan. Toen ik besloot om geen christen te zijn was ik geïmponeerd door het geloof en de beperkende werking ervan op mijn leven. Dat was dan weer mijn beeld =) Maar ik merkte dat ik niet geimponeerd hoefde te zijn. Ik kon vrij gemakkelijk afstand nemen. Vervolgens raakte ik geïmponeerd door beelden van succesvolle mensen, beelden van idealen relaties, etc, etc. Vooral het beeld van de burgercultuur stond me tegen zodat ik in een tegen-cultuur kwam. Schoppen tegen het burgerlijke en ondertussen niets zinnigs bijdragen aan de samenleving. Maar ook in die tegencultuur heersten beelden waaraan we moesten voldoen. Alles moest kunnen en hoe gekker hoe beter. Ook dat was imponerend en soms ook forcerend.

Toen ik later weer gelovig werd raakte ik geïmponeerd door sterke rationele beelden. Ik merkte dat beelden mij hielpen om controle te krijgen op mijn werkelijkheid. Of dit nu sterke beelden van God (theologie) waren of sterke beelden van niet-God (atheïsme). Ik raakte geïmponeerd door beelden die gelovigen maakte van goed gedrag, evangelisatie, de kerk, etc, etc. ik raakte geïmponeerd en had de neiging om dat beeld aan te vallen of mijn beeld te verstevigen. De orde die deze beelden schiepen had een keerzijde dat ze imponeerden. Ik was niet sterk genoeg om er vrij mee om te gaan. Die vrijheid moest ik nog leren verwerven.

In mijn hoedanigheid als jeugdcoach merk ik ook dat jongeren geïmponeerd zijn geraakt. Geïmponeerd door de beelden van hun ouders – waarom anders zo puberen? – of geïmponeerd door beelden van de kerk of beelden in de wereld om hun heen. Jongens raken geïmponeerd door beelden van de ideale relatie, de ideale vrouw en beelden van bezit en status. Meisjes raken geïmponeerd door beelden van het ideale lichaam, de ideale relatie, de ideale man of het ideale gezinnetje. Hoe meer imponeren hoe meer verzet. Veel liefde die ruimte geeft kan helpen.

Beelden uit onze opvoeding
En volgens mij is het bij volwassenen niet anders. Imponerende beelden uit onze jeugd raken we niet zomaar kwijt. Deze zijn nog lang werkzaam. Zeker als het gaat om ons zelfbeeld. Imponerende beelden over hoe het hoort en wat goed is leiden vaak tot conflicten in huwelijken waar twee beeldverhalen samengaan. Wanneer we deze beelden onbewust macht geven in ons leven, noemen we dit introjectie. We projecteren het beeld naar binnen, zonder het kritisch te beoordelen. Als we dit niet leren verzwakken zullen we niet flexibel zijn en weinig inlevingsvermogen ontwikkelen.

Beelden uit onze cultuur
Ook in onze gezamenlijke cultuur zijn er beelden. Imponerende beelden van de laatste vijftig jaar zijn beelden van de wetenschap (evolutie, oerknal, bijbelkritiek). In de verzuiling had elke zuil zn eigen beeldengallerij. Vaak positieve beelden over de eigen zuil en negatieve beelden over de andere zuil. Het werd een multi-culti samenleving en er ontstond een wildgroei aan beelden. Het beeld wat nu erg opspeelt is het beeld van de islam. Vijandige beelden binnen de Islam leiden wereldwijd soms tot geweld en hebben vijandige beelden gevoed van buitenstaanders. Maar ook de katholieke kerk heeft nu een probleem met de beeldvorming. Mensen worden boos op het beeld wat zij van de kerk hebben en laten zich ontdopen. Zie je wel dat Dan Brown gelijk had in zijn Da Vinci Code. De machtskerk is een bedreiging voor de samenleving.

Beelden die de missie tegenwerken
Deze beeldvorming kom ik ook tegen in missionaire activiteiten. Mensen hebben hun buik voor van dwingende systemen, hokjes en vakjes, afwijzing door de kerk, misbruik in de kerk. etc. Allemaal imponerende ervaringen die mensen kunnen afschrikken. Vaak hebben kerken met de beste bedoelingen geen notie van hun imponerende houding, dus terecht dat mensen bang zijn. Dat is nodig om zichzelf te beschermen. Daar is veel liefde en veiligheid voor nodig.

En hoe gaan we er dan mee om?

Soms doen wij aan beeldenstorm. Net als in de reformatie, breken we de imponerende beelden af, maar bouwen ze langzaam weer op. Misschien niet zo als voorheen, maar anders. Beelden die we weer stevig vast kunnen houden en die in hun stevigheid ook weer imponerend kunnen worden. Geweld is iets waar we zonder het direct te beseffen al aan mee kunnen werken. Of het nu in de politiek, in de kerk of op het voetbalveld.

Zwakgeloven en de imponerende beelden
Zwakgeloven houdt in dat imponerende beelden die mensen van het geloof hebben serieus worden genomen. Zeker serieus genomen waar deze voor staan en naar verwijzen. Op die manier wordt hun betekenis gerelativeerd, maar in de betekenis dat de beelden eigenlijk wordt recht gedaan als beeld. Hoe komen we er immers bij om de beelden zo imponerend te laten zijn in ons leven. Denken we zo min over onszelf. En daarmee doen we onszelf ook meer recht als zelfstandige mensen met eigen verantwoordelijkheid. Verzwakking leidt tot kracht. Maar nooit op een geweldadige manier.

Omdat we leven in een cultuur van beeldvorming, is de neiging groot dat we constant bezig zijn met beelden. Daar is niets mis mee als we maar wel beseffen dat beelden maar beelden zijn. Beelden kunnen immers nooit tippen aan de werkelijkheid die een gebeuren is. Niet voor niets geeft God door aan de mens om van Hem geen gesneden beeld te maken. Hij wil veilig uit de gewelddadige handen van mensen blijven die beelden gebruiken om afstandelijk er zich eraan te vergapen of ermee te imponeren en te domineren. Daarom was de komst van Jezus ook zo bijzonder… Hij haalde mensen uit hun belemmerende, onderdrukkende beelden en gaf ze de vrijheid tot het volle leven.

Zwakgeloven biedt nodige ruimte aan het individu
En dat is nu zwakgeloven. De sterke beelden hebben niet afgedaan zoals sommige postmodernisten verkondigen, maar houden hun betekenis in de context waarin ze functioneren. Tradities kunnen zo blijven bestaan. Ze moeten zelfs blijven bestaan omdat we anders alle betekenis inleveren. Maar de traditionele beelden zijn niet hard en geven alle ruimte voor een persoonlijke reactie, een persoonlijke herinterpretatie. Beelden hebben immers een verwijzende betekenis naar de werkelijkheid, maar zijn de werkelijkheid niet. Wij leven in het hier en nu en luisteren niet alleen naar deze beelden, maar ook naar God, onszelf en de mensen om ons heen.

De verzwakking die dan plaats vindt is bedoeld om het imposante karakter van beelden te
relativeren ten opzichte van de ruimte voor het individu. Het is geen individualisme zoals het postmodernisme soms kan zijn. Het gaat erom dat deze verzwakking nodig is om in een persoonlijk verantwoordelijke verhouding tot de beelden te komen en tot de mensen die deze beelden hanteren. Zo kan ook het respect voor ouders en traditie blijven bestaan. Eer uw vader en uw moeder.

Zwakgeloven biedt ruimte aan de beelden
De jonge volwassenen waar ik mee omga passen deze verzwakking soms toe, omdat de beelden van hun ouders als te absoluut worden beleefd. Ze zijn te gewichtig geworden. Dan helpt het niet om aan een beeldenstorm te doen, maar eerder door ze te leren dat ze zelfstandig zijn en hun eigen keuze in vrijheid en verantwoordelijkheid gaan bepalen. Zelfstandig in relatie tot God en anderen. Zo blijven ze respect houden voor hun wortels en werken ze aan hun eigen zelfstandigheid. Emancipatie hebben ze dit in het verleden genoemd. Empowerment noemen ze dit in de hulpverlening.

Zwakgeloven snijdt aan twee kanten
Dit is wat zwakgeloven voor ogen heeft. Sterk door verzwakking. Soms door verzwakking van beelden van anderen, maar soms ook verzwakking van beelden van jezelf. Zeker wanneer je anderen ruimte wilt geven als de naastenliefde dit van je vraagt.

Zwakgeloven kiest geen tegenaanval of polarisatie
Als je geïmponeerd bent, is de tegenaanval bijna een natuurlijke reactie. Het is een reflex tot zelfbescherming. Dit gebeurt soms ten opzichte van stevige tradities en dit zien we nu volop in de politiek gebeuren. Er wordt aan imponerende beeldvorming gedaan. Angst is dan een menselijke reactie. Boosheid kan er dan ook ontstaan. Wanneer we dan in de strijdvaardige polariserende reactie schieten, imponeren we ook degene waar de beelden over gaan. Deze raken op hun beurt geïmponeerd en zo zitten we in de angst of geweldsspiraal.

Zwakgeloven of het zwakke denken wil ruimte scheppen. Ruimte bij de geïmponeerde adolescent, ruimte bij geïmponeerde volwassen en ruimte in de samenleving. Voor dit laatste staat het woord “laïciteit”. Het woord laïciteit heeft voor velen een wat negatieve klank gekregen, omdat het dan in strijdtermen betekende dat de rol van geloven in het publieke domein werd ingedamd. Toch is laiciteit een woord dat bij geweldloos gebruik ruimte kan scheppen waarin mensen niet geïmponeerd hoeven te raken door vreemde overheersing. Voor niet-gelovigen is dit soms de macht van het beeld van een geloofssysteem en voor gelovigen kan dit de overheersing zijn van het beeld van antireligieuze macht.

Om die reden pleit het zwakke denken ook voor een geseculariseerde vorm van geloof in de publieke ruimte. Niet dat het geloof dan weg is, maar dat er een vorm wordt beoefend die niet imponerend is. Geweldloos geloof in de publieke ruimte waar iedereen mee is gediend. Dat lijkt me christelijk gezien goed mogelijk.

En als ik hier op mijn blog een imponerende indruk maak, dan wil ik dat bij deze ontkrachten. Deze blog is niet de werkelijkheid. Het is maar een verbale constructie. Misschien een nuttige constructie, maar toch echt een constructie die verwijst naar mijn beleving van de werkelijkheid, waarnaast jouw beleving van mij alle ruimte krijgt. Dus het zwakgeloven waar ik het over hebt is mijn zwakgeloven. En ik ben altijd weer benieuwd of je herkenning vindt op punten of goeie kritiek. Ik kan immers niet alles overzien =)

4 thoughts on “Verzwakking van imponerende beelden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s