Laiciteit voor de Christen Unie

Gert-jan Segers, de directeur van het wetenschappelijk bureau van de Christen Unie schreef een boeiend artikel in het kader van Godsdienst vrijheid over de invloed van de Islam op onze cultuur. Daarbij kwam hij met de kritische noties van toegevoegde waarde. “De Islamieten moet duidelijk kunnen maken wat de toegevoegde waarde is van de Islam op onze samenleving”, was zijn bijdrage om tot criteria te komen van deelnemende tradities in onze samenleving.

Hieronder vind je mijn reactie daarop zoals ik deze op de website http://www.opunie.nl gaf. Geheel in het kader van zwakgeloven, dus vandaar nog maar even hier. Ondertussen heb ik er wat taalfouten uitgehaald =)

Hierbij wil ik noemen dat via twitter Gertjan Segers mij heeft bedankt voor mn waardevolle bijdrage en gezegd er over na te denken. Dus hij heeft geluisterd en gewaardeerd =)

Reactie:

Ik vind het een zeer lezenswaardig artikel die een midden zoekt tussen de twee polen van de PVV en van Groen Links. In deze tijd lijkt het mij goed om de polarisatie in te dammen, dus een middenweg zou misschien kunnen helpen.

De methode die je hier hanteert lijkt me echter weinig gelukkig.

Het lijkt mij een hele klus om de Islamiet van de Islam te scheiden. Dit lijkt me een kunstmatige constructie. Pas het maar toe op een christen en het christelijke geloof… Dat lijkt me niet te doen. Zeker niet in de private sfeer. Dat vind ik nog een probleem (vragen over opvoeding, emancipatie etc.) Volgens mij werkt het ook beter als we dit vanuit de publieke sfeer acceptabel proberen te maken. In de publieke sfeer valt er makkelijker iets over te zeggen. Daarin kun je het christelijk geloof nooit voortrekken. Dat komt op zijn minst onrechtvaardig over en zal altijd weer stuiten op verzet. Daarom zullen verworvenheden van de christelijke traditie meer effect hebben, wanneer ze in seculiere termen wordt omschreven.

Dan kom je toch uit bij de “scheiding” van private sfeer en publieke sfeer. Volgens mij moeten we de overgang (beter woord dan scheiding) van privaat naar publiek goed doordenken (en later ook weer vice versa). Daar vind ik je goede aanzetten toe geven, maar houd je te weinig rekening met het “gewelddadige” connotaties van deze daad. Want deze gevoeligheid valt nog steeds niet te onderschatten in onze samenleving. Is mijn indruk.

Terecht richt je je op de verworvenheden van christelijke wortels, maar daar kan je niet zomaar vanuit gaan als je publiek daarin nog niet overtuigd is. Een verenging naar protestantse wortels is begrijpelijk als CU, maar lijkt me ook niet gelukkig in het bijeffect. Dat ervaart men snel als legitimatie om te domineren vanuit protestantse wortels. zodat het polarisatie in de hand werkt.

Het verwoorden van verworvenheden kan nooit impliciet zijn en vraagt altijd weer om seculiere termen. Anders geef je “seculiere” mensen in de publieke ruimte de gelegenheid om te denken dat je hen iets op wilt dringen. En dat is begrijpelijk. Dit is in het verleden ook gebeurt vanuit christelijke hoek. Eenzijdigheid hierin wekt terecht de achterdocht dat er wordt gemanipuleerd. De positieve verworvenheden hebben ook een keerzijde van negatieve ervaringen met protestantse wortels.

Om heel kort te zijn: De verworvenheden vanuit de christelijke tradities zullen altijd in seculiere termen vanuit de naastenliefde acceptabel gemaakt dienen te worden.

Goed daar valt natuurlijk nog veel meer over te zeggen. Het gaat mij hier om een constructieve oplossing. Daarvoor wil ik verwijzen naar de Italiaanse Katholieke (..) filosoof Gianni Vattimo, tevens Europarlementarier en grondlegger van “het zwakke denken”. Als ‘overtuigd’ christen gaat hij niet uit van het een christelijke traditie die zijn stempel op de samenleving drukt. Hij gaat uit van het begrip laiciteit. Dit is een beladen term want in christelijk ‘strijdjargon’ is dit altijd geinterpreteerd als het indammen van christelijke invloed op de samenleving. In termen van dienstbaarheid aan de samenleving hoeft dit niet het geval te zijn. Belangrijk wordt dan hoe je deze laiciteit gaat ontwikkelen en welke voorwaarden je stelt voor de tradities die in deze laiciteit hun invloed willen hebben.

In je artikel geef je al een behulpzame richting aan. Moslims moeten de toegevoegde waarde van de Islam duidelijk maken. Alleen is het dan belangrijk over welke sfeer we hier spreken en vanuit welke sfeer (publiek of privaat). Ook lijkt het mij belangrijk om tradities gelijkwaardig te behandelen. Los van hoeveel invloed ze (mogen) uitoefenen.

Daarom vind ik het ook ongelukkig om de Nederlandse publieke cultuur te benoemen als Joods-Christelijk of als Islamitisch Christelijk of van mij part Joods-Christelijk-Humanistisch. Hoe groot hun invloed ook mag zijn geweest of nog is. Noem je cultuur Nederlands en houdt de tradities die daaraan hebben bijgedragen in ere.

Dit lijkt me een goed vertrekpunt om als CU na te denken over een laiciteit die we vanuit een christelijk oogpunt kunnen vormgeven en waarin alle tradities worden gerespecteerd in de privesfeer. In gesprek met andere partijen kunnen er gezamenlijke criteria komen over de invloed daarvan in de publieke sfeer. Vanuit een concrete invulling van naastenliefde – waar de CU toch goed in zou moeten zijn – kan je ver komen.

Ik wens je veel wijsheid en zegen toe in deze polariserende tijden.

vriendelijke groet,

Ronald van den Oever

6 thoughts on “Laiciteit voor de Christen Unie

  1. Gerard schreef:

    Ik zou willen voorstellen de term laiciteit te vervangen door onpartijdigheid (of iets dat daar dicht in de buurt zit). Zeker bij politieke discussies heeft de term laicité namelijk een vrij wrange bijsmaak door het Franse secularisme waaraan de term over het algemeen nog wel eens gekoppeld wordt.

    Hoewel ik het met je eens bent dat er in een discussie met andersdenkenden altijd een vertaalslag gemaakt moet worden, denk ik dat je er ten onrechte van uitgaat dat ‘seculiere termen’ algemene termen zijn die door iedereen aanvaard zouden kunnen worden. Dat is niet het geval; ook als je in ‘seculiere termen’ probeert te spreken, spreek je vanuit een bepaalde overtuiging, en altijd zijn er wel weer mensen die deze overtuiging niet kunnen meemaken.

    Naastenliefde lijkt me geen bruikbare term voor een politieke discussie.

  2. Hoi Gerard,

    Dank je voor je reactie. Ik kan me goed voorstellen dat je praktische bezwaren hebt met de term laiciteit. Ik ben het dan ook bijna met je eens. Zeker over de bijsmaak van de term, maar niet over de snelle stap naar het woord “onpartijdigheid”.

    Een functioneel woord net als ook het “van toegevoegde waarde” van Gert-Jan Segers”. Maar als we de inhoud niet verdiepen vanuit een “diepere” visie (linkend aan traditie) dan zal ook de positieve verandering aan effect inboeten, is mijn indruk. Naastenliefde lijkt me de term waar we naar terug kunnen en van daaruit kunnen we weer “seculariseren”. Daarover straks meer.

    Als we dit niet doen, missen we de achterliggende thema’s die hierin voor mij ook meespelen.

    Dat moet ik natuurlijk expliciet maken.

    Het gaat mij erom om juist geen eigen jargon te maken, maar het gangbare jargon te gebruiken en zo de eigen traditie dienstbaar in te zetten voor de samenleving.

    Dit heeft alles te maken met het woordje “seculier”. Dit is een woord wat juist goed kan aansluiten op gevoeligheden in deze tijd. Zeker als we het niet “gesloten” gebruiken, maar het gebruiken als een bewuste “poort” naar de samenleving en weer terug.

    Het postmodernisme lijkt tanende, maar de gevoeligheden lijken mij nog niet verdwenen. De term “seculier” kan helpen om aan deze gevoeligheid tegemoet te komen: de gevoeligheid voor overheersing vanuit een totalitair systeem. Deze gevoeligheid die de vrijheid van het individu veiligstelt, zorgt nu voor verwarring met de behoefte aan veiligheid vanuit een groter systeem (als nationaliteit). Is mijn indruk.

    Laat ik kort verwijzen naar de invulling die Vattimo eraan geeft. Hij gebruikt de term secularisatie in verband met de menswording van God. Dit staat dan ook centraal in zijn post-metafysische benadering. Zoals het schriftwoord uit Filipenzen 2:6-8 zegt: God is mens geworden (geseculariseerd) en zich niet heeft laten voorstaan op zijn God gelijk zijn en zichzelf heeft ontledigd (genihiliseerd)…

    Op die manier geeft Vattimo een bijbelse en dienstbare inhoud aan termen die in onze samenleving ons dwars zijn gaan zitten. In die zin dat ze hebben afgesloten in plaats van hebben geopend. Seculiere mensen (die we allemaal tot op zekere hoogte zijn) kunnen zo veilig kennisnemen van de religieuze context en het vervolgens ook weer laten voor wat het is.

    Deze laatste conclusie is van mij. Veel van het andere is te lezen in “Het woord is geest geworden” van Vattimo.

    Je kritiek op het gebruik van de term “naastenliefde” kan ik mij ook goed voorstellen. Ik zie de praktische risico’s, maar ook daarin wil ik niet te snel zijn. Misschien kan het dan een centrale rol krijgen in de minder publieke visie (partij) en blijkt dat we het in de praktijk beter kunnen vertalen (seculariseren) als dienstbaarheid (at your service =) of “van toegevoegde waarde”.

    Maar een te snelle stap kan ook hierin leiden tot vervlakking en onnodige geslotenheid.

    Een leuk voorbeeld hierin is te lezen in het boekje “De toekomst van de religie” http://www.uitgeverijklement.nl/winkelfilosofie.html Gianni Vattimo is daar in gesprek met de reeds overleden postmodernist & oerdemocraat Richard Rorty (“religieus onmuzikaal”). Wanneer Vattimo het woord naastenliefde op tafel legt als term die centraal staat in onze (ideale) samenleving moet de sputterende Rorty hem toch gelijkgeven. (de verbeeldende bijwoorden zijn voor eigen rekening =)

    Maar ik heb veel begrip voor je punten en vind ze ook terecht. Alleen niet te snel en al in deze fase. Een verdieping lijkt meer eerst nodig, welke aanhaakt bij centrale begrippen uit de rijke traditie. Daarna kunnen we de dienstbare stap maken die jij voorstelt.

    Het gevaar van de te snelle stap is dat we de geslotenheid cultiveren en zo de poort dicht blijft zitten. Het lijkt me juist nodig om dit eens expliciet op de agenda te zetten. Wat zijn de criteria om vanuit de private sfeer door de poort naar de publieke sfeer te komen? Als dit helder is dan creeer je veiligheid. Dit geldt voor zowel de christelijke traditie als voor welke andere traditie dan ook. De onpartijdigheid kan daarin zeker een rol spelen, maar ook termen als geweldloosheid, of dienstbaarheid.

    En hiermee is natuurlijk nog niet alles gezegd. Dat kan ook nooit als we meer ervaren dan we onder woorden kunnen brengen =)

    Dank voor je reactie Gerard, het geeft wat meer toelichting en noodzakelijke scherpte.

    vriendelijke groet,

    Ronald

  3. Dank voor je reactie Martijn. Bij een vluchtige blik zag ik ook bekende linkjes op je site.

    Voor zover ik kan nagaan, kennen we elkaar niet, maar nu dan een beetje. Leuk!

    Goed om te horen dat je verwantschap voelt. Dat schept al een band. Ik ga eens met interesse bij jou rondlezen.

    We wisselen later wel weer meer uit.

    vriendelijke groet,

    Ronald

  4. Klaas Tuin schreef:

    Dit is echt hopeloos Ronald. Als ik zo’n bijdrage als deze lees heb ik weer zoveel om over na te denken en zoveel dat ik eigenlijk zou willen schrijven…. In positieve zijn; buitengewoon inspirerend dus 😉

    Bij deze een poging om wat gedachten te kanaliseren.

    Ik denk dat het stuk van Segers goed in z’n context geplaatst moet worden. Segers zegt daar niet veel van en haakt voornamelijk aan bij quotes van Halsema en Bos. Volgens mij moet je dieper steken. Naar mijn idee gaat het om het spanningsveld tussen het voorstaan van godsdienstvrijheid en cultuurrelativisme. Ik herinner me een debat waarin Wilders Slob vroeg of hij echt van mening was dat de Islam gelijkwaardig was aan het Christendom (of in ieder geval iets van die strekking). Slobs antwoord kwam er nogal haperend uit, maar hij beaamde (denkend vanuit e gelijke rechten voor elke godsdienst) dat je geen onderscheid zou mogen maken. Ik denk dat een aantal mensen bij de CU zich realiseert dat dat geen erg gelukkig antwoord is. In zekere zin had Slob natuurlijk gelijk, maar van de andere kant riekt dat naar cultuurrelativisme en dat is nou niet echt iets waar de CU zich, naar ik aanneem, op wil beroemen. Het gaat dus om een positiebepaling t.o.v. de Islam waarbij de CU enerzijds recht wil doen aan de godsdienstvrijheid (en de daarmee samenhangende grondrechten) en anderzijds wil aangeven dat ze een cultuur gevormd door Joods-christelijk denken wel degelijk anders waardeert dan een door de Islam gevormde cultuur.

    Ik denk dat we wat dat betreft eerder behoefte hebben aan een goed stuk nuchterheid (ook een mooie Nederlandse eigenschap) dan aan laiciteit. Blijkbaar ligt dat nl. gevoelig. Maar waarom? Als we godsdienst verbreden naar ideologieën zijn we toch een stuk minder huiverig? Er zal geen VVD-er zijn die vind dat het socialisme een ideologie is die gelijkwaardig is aan de eigen ideologie. Sterker, de invloed van het socialisme op de samenleving wordt liefst zoveel mogelijk beperkt. Heeft iemand daar problemen mee? Ik dacht het niet. Tegelijkertijd zal er geen enkele VVD-er zijn die daadwerkelijk een socialist het recht zou willen ontzeggen om een partij te beginnen om er voor te zorgen dat het socialisme wel invloed krijgt op de samenleving. Is dat vanzelfsprekend? Ik dacht het wel. Als je je eigen christelijke geloof in het politieke speelveld ziet als één van de vele ideologieën (op zich al een zwakke opstelling dus) lijkt het me niet meer dan logisch dat je een mening hebt over andere ideologieën maar tegelijkertijd de ander geen enkel recht ontzegt dat ook voor jezelf geldt.

    Als je schrijft dat de verworvenheden van het christendom niet evident zijn voor velen, heb je m.i. een punt. Voeg dat bij het feit dat Halsema en Bos c.s. waarschijnlijk wel behoorlijk op de lijn van het cultuurrelativisme zitten en je hebt behoorlijk wat uit te leggen als je stelt het christendom te verkiezen boven de islam (vanuit het oogpunt van invloed op de samenleving / politiek). Je zult daarvoor in gesprek moeten. Dat gesprek moet voor de ander verstaanbaar zijn, maar de door jou voorgestelde laiciteit schiet daarin naar mijn idee te ver door. De publieke sfeer is niet neutraal en als we ons als christenen mengen in het gesprek mag dat ten volle als christen. Net zoals een socialist dat ten volle als socialist mag doen en een moslim als moslim. Hoe we ons daarin opstellen is dan echter wel essentieel en een zwakke opstelling lijkt me dan ook voluit christelijk. Ik denk dat we ons alleen daarin al kunnen onderscheiden van moslims.

    Groet,
    Klaas

  5. Mooi dat het je inspireert. Jouw reactie doen dat ook bij mij. Het daagt me ook uit om scherper te worden.

    Je verwoord hier helder je verkenningen voor een zwakke politieke opstelling. Hierbij zal ik reageren op wat puntjes.

    Laiciteit
    Laiciteit is misschien een fout wordt als het teveel beladen is met bijgevoelens. Waar het mij om gaat is een veilige publieke sfeer waarin de veiligheid wordt gecreeerd door regels van geweldloosheid die voor elke religie en ideologie – en wat ook meer zij – gelden.

    Religie
    Je zou het niet zeggen, maar ik hanteer zelf niet graag het woord religie. Dat is voor mij teveel een foto. Ik kijk liever de film van traditie =) Daar zit meer dynamiek in en vind ik rijker aan betekenis. Lijkt een kleinigheid, maar is dit voor mij niet. Daar kan je in eerdere blogbijdragen over lezen. bv “newtrads”.

    Slob’s reactie
    Als Slob had gereageerd met het onderscheid tussen publiek zijn ze gelijk en privaat kies ik voor de christelijke traditie waarin ik veel inspiratie vind om een constructieve bijdrage te leveren aan onze samenleving, had ik luid geaplaudiceerd =)

    Zonder onderscheid in sferen wordt het verwarrend en onveilig voor me. Voor mij werkt het goed als ik een onderscheid maak in hoe ik met mijn geloof omga:
    – ten opzichte van mezelf
    – ten opzichte van anderen waar ik mee omga
    – publiekelijk

    Dit loopt soms door elkaar heen, maar het duidelijk benoemen van overgangen en de verzwakking van mijn overtuigingen ten opzichte van de liefde staan bij mij voorop.

    Publieke theologie
    dr. Theo Pleizier pleitte vrijdag op een conferentie in Ede voor een publieke theologie. Zoiets lijkt me hierin zeer dienstbaar. We kunnen de politiek moeilijk zien als verlengde van een kerk of verlengde van mijn persoonlijke spiritualiteit. We maken bewuste overgangen waarbij er andere ‘spelregels’ gaan gelden lijkt me. Maar de naastenliefde blijft overal gelden.

    Cultuurrelativisme
    Ik ben voor cultuurrelativisme ten opzichte van de naastenliefde die je in de publieke sfeer misschien beter dienstbaarheid of constructieve waarde kunt noemen. Jezus heeft zijn God gelijk zijn ook gerelativeerd bij zijn komt naar de aarde. Zo lees is de woorden van Paulus uit Filipenzen > heeft zich niet laten voorstaan op zijn God-gelijk zijn/God-gelijk zijn niet als een roof geacht.

    Naastenliefde als grens
    Maar als een christen zich in termen van een breder belang (naastenliefde) kan uiten in de publieke sfeer dan lijkt me dat okay. Net als een socialist zich zal moeten verzwakken in deze publieke sfeer en zich in termen van een maatschappelijk breed belang zal behoren te uiten. Daarin zijn ze gelijk.

    Neutraliteit van de publieke sfeer
    De publieke sfeer is niet neutraal, maar we kunnen wel elkaar aanspreken om onze inspiratie waarvandaan dan ook te vertalen in termen van een breder dienstbaar belang.

    VB als een christen een wetsvoorstel wil doen voor zondagheiliging kan dit niet met een beroep op de bijbel of met een beroep op de traditie. Het kan alleen wanneer het in “seculiere” termen laat zien dat het een breder belang zo niet algemeen belang dient in de samenleving. En zo zal een Moslim of een Socialist ook met zijn traditie om kunnen gaan. Dat lijk me passend in een democratie.

    De meerderheid is belangrijk, maar ook voor minderheden mag worden gezorgd door ze privé-ruimte te geven voor hun geloof of ideologie, lijkt me een mooie christelijke waarde voor in het publieke domein.

    Dit past bij mijn persoonlijke invulling van zwakgeloven. Waarbij alle ruimte is voor jouw persoonlijke invulling van zwakgeloven. Er zal vast ergens een gezamenlijkheid zijn waar onze cirkel elkaar zullen overlappen =)

    Goed dit waren weer wat gedachten. Ik hoop dat ik jouw reactie recht heb gedaan, Klaas en niet te snel ben overgestoken naar mijn perspectief.

    Hoor wel weer!

    vriendelijke groet,

    Ronald

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s