Tear down this wall – drieluik tegen geweld (deel 1)

Deze bijdrage is het eerste deel van een drieluik tegen geweld. Het sluit aan bij mijn blog op Staat Geschreven. Deel 1 begint vanuit een persoonlijke ervaring van geweld en muren die we bouwen en werkt toe naar deel 2 waarin het afbreken van muren en het bouwen van bruggen voorbij komt. In deel 3 wil ik een praktische aanpak voor stellen geïnspireerd door geweldloze communicatie.

Verlangen
Ik heb de indruk dat er een soort aardverschuiving moet plaatsvinden. Misschien zelfs met een Tsunami om alle muren die wij onnodig opwerpen naar elkaar met de grond gelijk te krijgen. Dit is misschien wat tegendraads en rigoureus geformuleerd, maar ik sta open voor correctie. In mijn vorige blog was ik immers ook wat te stellig en algemeniserend, moet ik achteraf constateren. Dus daarom maar weer terug naar zwak geloven. Ik dank mijn lezers voor hun corrigerende reacties!

Ik zal nu maar gelijk zeggen dat sommige muren ook bescherming bieden en dat het wegbreken van muren gepaard vaak gaat met angst. Angst voor de andere ander, voor het onbekende, maar misschien ook terechte angst voor het bedreigende en het onveilige. Het lijkt me bij zwak geloven passen om zo geweldloos mogelijk te werk te gaan. Dus geen druk van buitenaf, maar motivatie en kracht van binnenuit. Dit gezegd hebbende…

Maar ik hoop dat mijn verlangen helder is. Ik zou graag willen dat onnodige muren tussen mensen verdwijnen en er een wisselwerking ontstaat tussen mensen van naastenliefde en elkaar rechtdoen. Liefde die de angst langzaam maar zeker opzij kan schuiven. Het lijkt mij zinvol voor zelfonderzoek om te kijken welke muren er bij ons dan onnodig zijn. Daartoe wil ik uitnodigen of uitdagen.

The Wall
Afgelopen maandag was ik op het indrukwekkende concert van Roger Waters de vroegere  voorman van Pink Floyd. Met een spectaculaire show voerde hij het dramatische verhaal van The Wall op, waarin hij vertelt hoe traumatische ervaringen hem pijn deden, waardoor hij zich steeds meer ging beschermen met een muur. Een muur tussen hem en de wereld buiten hem. Zijn vader sneuvelde in de oorlog,

zijn overbeschermende moeder hield hem eronder, zijn stukgelopen relatie(s) brachten hem afwijzing en eenzaamheid, zijn onderdrukkende en geweldadige leraren deden hem pijn en zo werd de muur huizenhoog. De muur die zijn bescherming was, werd ook zijn eenzaamheid en zijn wanhoop. Daar zat hij alleen met zijn gedachten van veroordeling, schuld en waanzin.

“The wall was too high, as you can see!”

Aan het eind van het concert was er een climax toen wij uit volle borst meezongen “Tear down the wall” en de huizenhoge muur instortte voor onze ogen. Via twitter herinnerde Harold van Meerveld mij er nog aan dat Roger Waters tegen ons zei: Mijn muur hebben jullie afgebroken, nu moeten jullie nadenken welke muren je deze week en verder nog af wilt breken.

Een aangrijpend verhaal over ellende, geweld, pijn, ontsporing, nog meer ellende, wanhoop, verlossing en dankbaarheid. Gevolgd door een oproep aan anderen om muren af te breken.

Na het uitkomen van The Wall zou het nog zo’n tien jaar duren voordat de Berlijns muur viel. En er zijn nog heel wat muren te gaan.

Mijn ervaring van geweld
Ik ben een gevoelige ziel die geraakt wordt door bepaalde dingen om me heen. Geweld en onderdrukking raken mij. Ik heb zelf geen oorlog meegemaakt en moest alles van mijn ouders horen. Mijn moeder had in Rotterdam als kind de bombardementen nog meegemaakt, terwijl mijn opa in kamp Vught zat. Mijn vader werd als kind door de bezetters beschoten bij het bramen plukken in de Katwijkse duinen.

Zelf heb ik als tiener ander geweld meegemaakt. Ik kon snel driftig en agressief worden en vocht vaak op straat, alleen of met een groep.  Ook werd ik meerdere keren flink in elkaar geslagen. Een heeft de politie mij een keer net op tijd gered uit de handen van een groep gewelddadige onverlaten die mij al flink hadden toegetakeld. Daarop volgde een massale wraakactie die langs de snelweg, op grens tussen Oegstgeest en Rijnsburg werd beslecht door een tweegevecht tussen mij en de “hoofdvijand”. Daar zit een filmscenario in met een ‘happy end’ =)

Ik zat op kickboksen en wilde Marinier worden en was gewend om mezelf op zijn minst te verdedigen met mijn vuisten. Ook als vrienden werden bedreigd kon ik daarin doorslaan. Dat kan de kinderrechter bevestigen. Zo was het thema geweld duidelijk aanwezig in mijn jongere jaren.

Omslag
Mijn relaxte levenshouding rondom de coffeeshop en de toename van mijn verbale vaardigheden maakte mij al tot een rustiger persoon. Toen ik christen werd en de liefde leerde herwaarderen maakt ik een ingrijpende verandering mee. Ik verloor mijn driftigheid en kreeg een andere kijk op geweld. Gelukkig liep de marinekeuring op niets uit omdat het nog te kort geleden was dat ik de drugs achter mij had gelaten. Kom volgend jaar maar weer terug zeiden ze aan het einde van de keuringsdag.

Toen de Golfoorlog aanbrak en ik inmiddels als christen door het leven ging, maakte ik gebruik van de mogelijkheid om dienst te weigeren. Zodoende moest ik voor een commissie verschijnen en begon mijn verbale tegenreactie op geweld. Nu ik als christen toch anders wilde leven, moest ik me opnieuw verhouden naar het gebruik van geweld. Wat te doen bij dreiging van mezelf of van degene die mij dierbaar zijn? Dit werd ook gevraagd bij de erkenningsprocedure voor gewetensbezwaarde. Wat doe je als je familie wordt uitgemoord? Neem je wraak? Probeer daar maar eens op vooruit te lopen! Maar ik kreeg de erkenning, dus mijn antwoord was overtuigend genoeg. Zodoende ontliep ik de militaire dienst en kwam ik via een alternatieve dienstplicht bij “verstandelijk gehandicapten” met “psychiatrisch vorm” en “agressief uitend gedrag” (…)

Denken tegen geweld
Vanwege dit thema begon ik later te lezen in de boeken van Levinas. Toen nog net in leven. Mijn scriptie docent dr. Chris Fahner raadde hem aan toen hij hoorde dat ik mij in Heidegger verdiepte. Dat was een goed advies want met Levinas kreeg ik een scherpe reactie op Heidegger en was het diepzee-duiken in het thema geweld. Ik begreep Levinas nog beter nadat ik Heschel en Buber had gelezen.

Bij Levinas ontdekte ik dat geweld veel eerder begint dan mijn “agressief uitend gedrag”. Geweld begint al wanneer ik “aan” anderen denk. Door deze flow kreeg ik ook veel sympathie voor postmoderne denkers. Ook bij hen was geweld een belangrijk thema. Hoe konden we een tweede wereldoorlog voorkomen? Hoe konden grote verhalen hun onderdrukkende en moordende risico’s verliezen? De grote verhalen waren muren geworden waarmee mensen van elkaar werden gescheiden. soms ook muren met hokjes en vakjes waarmee werden ingedeeld vanuit algemene kenmerken. Eerherstel voor het individuele en het bijzondere werd zo een belangrijke tegengif. Ontworteling was helaas een onbedoeld bij-effect.

Geweldadig Christendom
Na wat jaartjes is het mij opgevallen dat het christelijk vertoog ook vol zit heersend taalgebruik tot aan het gewelddadige toe. En het vreemde is dat dit vaak niet door anderen zo wordt gezien. Dan vraag ik mij met Louis van Gaal af: ben ik nu gek of zijn zij het? In dit spanningsveld zit ik nog steeds. Ben ik nu overgevoelig of is mijn gevoeligheid op zn plek? Ik neem hierin maar de verantwoordelijkheid voor wat ik zie. Ook al ben ik een roepende in de woestijn😉

Misschien ben ik om die reden wel te makkelijk afgeschrikt van een theologische studie. Misschien neigde ik daarom wel meer naar de psychologie en de filosofie waaraan ik mij uiteindelijk ook niet heb overgeleverd. In mijn beleving moest ik mij dan teveel bezighouden met het bouwen van een (modernistisch) bouwwerk waar maar weinig deuren en ramen naar buiten zaten. Daar was ik te gevoelig voor, en ik herkende geen houding of jargon om dichter bij mijn naaste te komen. Ik was bang voor de muren die daar werden gebouwd. Anderzijds nam ik voldoende kennis van deze vakgebieden om mijn eigen vrijheid en die van anderen veilig te stellen. Vrijheidsdrang kan een prima motief zijn voor een autodidact😉

Onderdrukkende tradities
Zo werd het een levensthema waar ik mee moest leren omgaan. Eerst als hulpverlener en later ook in mijn missionaire werkzaamheden. Ik wil eenvoudig Christus kennen en Hem bekend maken. Toen ik Hem tegenkwam veranderde mijn leven en werd ik een vrijer mens (ja ja…het klinkt cliché). Dáárvan kan ik getuigen. De verdediging van een traditie kost mij veel meer moeite. Zeker als de traditie op momenten heeft geleid tot gewelddadigheid of medeplichtigheid daaraan. Hoeveel muren zijn er wel niet gebouwd en hoeveel karikaturen hebben we daarin wel niet van elkaar gemaakt? Alles om onze traditie te beschermen en de ander op veilige afstand te zetten. Dat brengt mij tot een persoonlijke herinterpretatie van de rijke traditie met zn mooie en lelijke ingrediënten.

Gelukkig zijn er ook theologen die muren af wil breken en bruggen wil bouwen. Op eerdere blogs heb ik geschreven over de spirituele dynamiek vanuit het model van Kees Waaijman. Het is mijn indruk dat in de spirituele dynamiek “de scholen” zowel de tegendraadse- als de verbindend missionaire theologie langere tijd wat buiten de deur hebben gehouden. “De traditionele scholen” hielden de grenzen duidelijk en waren al snel bezorgd dat er teveel water in de wijn kwam en er belangrijk geloofstandpunten werden ingeleverd. Soms terecht, maar vaak werd met het badwater ook het kind weggegooid. Zo ging een belangrijke kans op aanvulling, inspiratie en correctie vaak verloren.

Deel 2 en deel 3 volgen nog….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s