God zoeken, liefde en dood of ode aan Kierkegaard

Als ik zeg dat Kierkegaard één van mijn (geloofs)helden is, overdrijf ik niet. Van hem leerde ik dat de wereld groter is dan we kunnen bevatten en dat we onder woorden kunnen brengen. Daar barst de taal! zegt hij ergens als hij het heeft over de onmogelijkheid om de volheid van de ervaring in taal te vatten.

Van hem leerde ik ook hoe ik eerst en uiteindelijk toch weer als enkeling voor God mag/moet staan en dat subjectiviteit de weg naar de waarheid is. Het gaat te ver om alles te noemen. Zijn boeken hebben mij een goed tegenwicht gegeven in een klimaat waarin theologen en systeembouwers de werkelijkheid van God imponerend dreigden dicht te smeren met woorden, dogma’s en systemen. Kierkegaard hield mij op de been om nooit vanuit theorie of zelfs niet vanuit woorden te denken, maar om de grootsheid in de ervaring vooraf te stellen. Om die reden mijn ode aan de grote man en grondlegger van het existentialisme. Hij hielp mij op weg om alles weer in de goede VERHOUDING te zien en te beleven.

Vrijdagavond werd het nieuwe deeltje van Kierkegaard gepresenteerd: “God zoeken, liefde en dood”.  Het is alweer de vierde in de reeks opbouwende toespraken uitgegeven door Buijten en Schipperheijn.

Op dit moment ben ik weer helemaal bij met alle deeltjes want ik had alleen nog maar het eerste deeltje “Leren van de lelie en de vogel”. Deze had ik nog gratis gekregen van de uitgever vanwege een verbindend rolletje tussen vertalers en uitgeverij Buijten en Schipperheijn. Dit zeg ik bescheiden met het besef dat deze fantastische boeken ook zonder mij ook wel hun weg hadden gevonden. Maar voor mij erg leuk dat ik dit heb mogen doen.

De eerste (meer filosofische) boeken van Kierkegaard werden nog afgenomen door de grote uitgeverijen als Boom en Narratio, maar voor deze stichtelijke toespraken was meer moed nodig. Daarom alle lof voor Buijten en Schipperheijn dat zij deze mooie reeks uitgeven. Hiermee bieden zij veel moois aan het Nederlandse publiek. Wat ik ervan gelezen en gehoord heb is een geweldige rijkdom aan gedachten en citaten van de Deense filosoof. Daarbij is het ook een voordeel dat deze toespraken zich makkelijker laten lezen dan de meer filosofische werken.

Kierkegaard wil je geen theorie bieden, maar je uitdagen om zelf na te denken (“opmerkzaam maken”) en je uitdagen om positie in te nemen en er voor te gaan. “Het leven wordt achterwaarts begrepen, maar moet voorwaarts worden geleefd.” Hij neemt je mee in de directe actuele ervaring van jezelf in verhouding tot God en anderen.

Hier-en-nu-populisten en mindful-goeroes als Eckhart Tolle vinden in Kierkegaard hun overtreffende trap die hen is voorgegaan op een onnavolgbare manier. Want dat was precies wat Kierkegaard voor ogen had. Geen navolgers of mensen die op hem zouden promoveren, ieder op zijn manier, uniek als enkeling.

De boekpresentatie had een boeiend programma met bijdragen van de vertalers, filosoof Jan Bor en een bijzonder muzikaal gezelschap. Het gezelschap speelde op oude strijk instrumenten (gamba’s) een bijzonder repertoir. Dit gezelschap deed mij denken aan het gezelschap uit de Coen-film Lady Killers, waarbij een groepje bandieten doen alsof ze op oude instrumenten in een kelder oefenen, terwijl ze een tunnel graven om het dichtbijzijnde casino te beroven. Maar de muzikanten van die avond waren zeker geen bandieten😉

Lineke Buijs vertelde over de totstandkoming van de vertaling. Zij begint met vertalen en lees dit vervolgens voor aan Andries (haar man) en samen gaan ze al pratend en hardop lezend correcties aanbrengen. Dat lijkt me toch bijzonder om dit binnen je huwelijk mee te kunnen maken.

Toen kwam de bijdrage van Jan Bor, een filosoof die bekend is van vele publikaties en in zijn toespraak de verbinding legde met zen-boeddhisme. En dat deed hij op een zeer prettige, morsige en zelfs grappige manier. Hij had een stapel papier mee, leek daarin wat te grasduinen en af en toe citeerde hij iets. Zo nam hij ons mee in zijn eigen zoektocht tijdens de roerige jaren 70 en zijn reis naar Japan waar hij zen praktiseerde bij een leraar die met stokken sloeg. De wat militante Japanse variant van zen, anders dan de Chinezen, zei Jan Bor, waarmee hij een voorkeur suggereerde voor de Chinese vriendelijke variant van zen.

In zijn toespraak behandelde hij de drie thema’s stilte, dood en de liefde. Behalve zijn boeiende voorkomen en presentatie was het opvallend dat hij hiermee “God zoeken” in de titel veranderde in “de stilte”. Vanuit een zen-perspectief kom je immers niet bij God, maar bij de stilte en de ontlediging of leegmaking. En met dit perspectief probeerde hij de thema’s van Kierkegaard optimaal recht te doen. En daarmee kwam hij – volgens mij – verrassend ver en tot boeiende thema’s. Het komen tot de stilte heeft in Zen net als bij Kierkegaard te maken met het besef van jezelf als enkeling, je uniciteit zouden we nu zeggen. Voorbij de woorden die we nog met elkaar delen komt de stilte. Daarin kan je beseffen dat je een enkeling bent. Voor Kierkegaard staat de enkeling in verhouding tot God en voor Jan Bor komt de mens zo in de stilte tot inkeer. Hierin zitten veel overéénkomsten. Zo ook met de dood, die Kierkegaard met zijn paradoxale (dialectische) methode benaderd. Of ik ben of de dood is. Wat als ik er nu ben en ook de dood erbij komt? Dan is er besef van de vergankelijkheid die ook weer in het boeddhisme een belangrijke rol speelt. Over de liefde was hij kort en krachtig. De tijd raakte immers op. Daarom volsta ik met het mooiste Kierkegaard-citaat van de avond:

De liefde is het mooiste sierraad van de geliefden, maar het besluit is een kracht in het hart van wie onvolmaakt is. Dat de liefde alles overwint is dus het besluit van het huwelijk. Ja, ze overwint alles. Maar het is wel zo dat ze omkomt in tegenspoed als er geen besluit is om haar vast te houden. In het alledaagse ontaardt ze als er geen besluit is om haar nieuwe moed te geven. Ze wordt verstikt door vermeende gewichtigheid als er geen besluit is om haar ootmoedig te maken. De liefde blijft maar het besluit is haar verblijfplaats, die maakt dat ze blijft. Het beminnen is verfrissend, en vluchtig, maar het besluit is de fles waarin het bewaard kan blijven. De liefde blijft; wanneer het besluit meegaat leidt ze je door het leven, maar als het besluit niet de leiding heeft, verdwaald ze. Ze geeft het leven betekenis, als het besluit haar van dag tot dag vertaalt. Ze is toereikend voor een heel leven, als het besluit haar vasthoudt. Ze grijpt het eeuwige, indien een besluit haar dan een plaats heeft bereid. Ze overwint alles, als het besluit meegaat op de dag van de strijd – en de laatste eer is de enige.”
Søren Kierkegaard in “God zoeken, liefde en dood” p.77

Hij wist zijn toespraak te rekken tot voorbij de afgesproken tijd, maar van mij had hij nog best een half uur door mogen praten over zijn laatste thema de liefde. Dit kwam er nu wat bekaaid vanaf.

Er vallen meer mooie dingen te zeggen over de avond en de mooiste dingen waren voor mij natuurlijk de citaten van Kierkegaard zelf. Daarom een aanbeveling om de mooie boekjes in de reeks te gaan lezen. Ik hoop dat je wordt meegenomen en in al je verhoudingen terechtkomt in je eigen unieke vrijheid waartoe Kierkegaard je zal uitdagen om echt en bewust te leven.

5 thoughts on “God zoeken, liefde en dood of ode aan Kierkegaard

  1. Ik ben benieuwd wat je ervan vindt, Juko. Heeft boekenverkoper Theo je nog toelichting gegeven bij de boekjes. Hij is ook op de hoogte van Kierkegaard =) Theo is/was ook een Lewis-fan en is/was ook een Heschel-fan. Dat maakt het soms leuk praten met hem.

    Misschien ga ik er volgende week ook mee beginnen. Eerst nog iets anders lezen…

  2. Hoi Ronald,

    Dank je wel voor zo’n uitdagende recensie! Nu ben ik momenteel in meerdere boeken tegelijk bezig (waaronder jouw boekje van Vattimo – heb je nog even geduld? ;>)) maar wat je hier beschrijft lonkt zeer!!! Groet!

  3. Monique Kokken schreef:

    Vervelend dat Eckhart Tolle in een -ogenschijnlijk- TE begrijpelijke taal spreekt…
    Voor velen een onoverkomelijke drempel helaas.
    Het begrip Hier en Nu heeft veel meer lagen dan het de oogzenuw biedt, zoals trouwens ook het geval met het Nieuwe Testament, hetgeen ik nu met ‘geopende ogen’ lees…als door ‘het oog van de naald’…
    De toegankelijke taal van Jezus destijds, werd ook door velen wel verstaan maar niet begrepen…

    Monique Kokken

  4. Mooi dat Eckhart Tolle je heeft geholpen om het NT met open ogen te lezen. Daar kijk ik niet van op. Tolle heeft zeker een belangrijk punt te pakken. Zeker als je de Naardense Bijbelvertaling lees die ook nog eens veelal in de tegenwoordige tijd is geschreven.

    Prima wanneer Tolle in begrijpelijke taal schrijft, dat vind ik ook, maar voor iemand die heel veel geld verdient aan dit existentialistische gedachtengoed, vind ik het passen om degenen te noemen aan wie hij schatplichtig is. Dat zie ik hem nog weinig doen.

    Kierkegaard is zeker een stuk moeilijker te volgen en dat vind ik ook jammer, maar het loont de moeite om via aforismen en dagboeknotities toch binnen te dringen in de rijke wereld van Kierkegaard die voor mij net even wat verder gaat en relationeler is dan Tolle. Tolle zoekt mij te snel de link met Oosters gedachtengoed waardoor het relationele en persoonlijke aspect wat minder uit de verf komt. Maar dat is mijn leeservaring bij Tolle. Wat niet wegneemt dat hij zeer inspirerend kan zijn.

    Het ga je goed, Monique!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s