Praktische verzwakking – aanzet en voorbeeld

Deze week vierde ik mijn 12,5 jarig jubileum bij de EO. Aanvankelijk vond ik dit niet zo’n groot ding voor mij, maar naarmate het jubileum dichterbij kwam deed het mij meer dan ik had verwacht. Ik had twee jaar geleden immers niet meer verwacht dat ik nu nog  bij de EO zou werken. Gewoon omdat ik zelf er geen weg meer voor mij zag. Dat is wonderlijk genoeg toch weer veranderd en dat maakt zo’n jubileum dan toch weer bijzonder. Zeker als ik nu weer veel uitdaging zie en mensen om mij heen krijg waarin veel openheid en respect is in de omgang.

“Zwak collegiëren”
Mijn baas Rob Barzilay hield een toespraak waarin hij mij zelfs aanmoedigde om door te gaan met zwak collegiëren. Dat ervaar ik als een grote eer en waardering voor de kern waar mijn “doen en laten” omheen draait. Zeker van Rob die voor mij uitblinkt in integriteit.

Nu zal ik niet verder ingaan op de sentimenten van mijn jubileum. Wel vroeg ik mij af wat dit zwakke collegiëren nu in de praktijk kan inhouden. Ik keek hierbij naar de toekomst, maar merkte al snel dat ik beter kan kijken wat in de laatste tijd als voorbeeld kan gelden. Waaruit blijkt dat mijn houding van verzwakking een bijdrage oplevert. Dat het een bijdrage is, merk ik dan aan het “warme” welkom dat ik krijg.

Zwakke confrontatie
Mijn houding van verzwakking kan soms confronterende situaties opleveren. Niet confronterend op een heftige manier (nog) maar wel op een manier die soms kan leiden tot een zekere ontgoocheling.

Op dit moment overleg ik met wetenschappers en programmamakers over een crossmediaal concept voor geloven en wetenschap. Toen ik werd uitgenodigd om deel te nemen, was er tijdens de eerste vergadering al direct een bijzondere confrontatie. Een zeer vriendelijke confrontatie dan, maar wel een confrontatie. Wees gerust of teleurgesteld, ik zal geen namen noemen😉

De zwakke confrontatie met de wetenschap
Er werd gepraat over argumentatie voor de plausibiliteit van het christelijk geloof tegenover meer atheïstische opvattingen. Hoe konden we deze nu in onze programma verwerken? Waren Godsbewijzen nog wel zo veelzeggend?  Misschien niet het christelijk geloof verdedigen, maar dan wel op z’n minst de argumenten van tegenstanders tegen het christelijk geloof ontkrachten. Dit was ongeveer de sfeer van het gesprek toen ik binnenviel. Een sfeer waarmee ik sinds mijn studie aan Evangelische Hogeschool vertrouwd ben geraakt. Nog steeds vind ik het prettig om op de hoogte te blijven van dit debat.

Nu vind ik dit best een nuttige aangelegenheid. Ik denk dat dit veel mensen kan helpen om zich niet zo te laten imponeren door de kracht van sommige argumenten en instanties. Daarom zal ik nooit het gebruik van Godsbewijzen afvallen of de vriendelijke tegenaanval op argumentatie van tegenstanders ontmoedigen. Dat hoort bij het publieke debat. Ik kan daar zelfs ook van genieten. Zelf zal ik hier niet snel gebruik van maken. Zeker niet op een gewichtige manier.

Maar…

De zwakke confrontatie brengt ons bij het persoonlijke
Liever nog dan dit, wil ik nog een stap verder maken naar het dagelijks leven van de gelovige- en de niet-gelovige wetenschapper. Die samen “gewone” mensen zijn met hun inspiratiebronnen. Het leven waarin we samenleven en waar we maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen ten opzichte van elkaar. Het samenleven waarin we de naastenliefde tegenkomen. Het samenleven waarin we worstelen met onze ontwikkeling, met onze idealen en verlangens, met de realiteit van oorlog, armoede, onrechtvaardigheid etc. Het samenleven waar de wetenschap een belangrijk onderdeel van uit maakt.

De zwakke confrontatie brengt ons bij het ethische
Op die manier maak ik dan graag de switch van waarheid naar sociale ethiek. In deze tijd gaat niet het “weten” voorop maar “gelukkig” steeds de “sociale ethiek”. En als “weten” dan toch voorop moet gaan, dan moet de ethiek daar op z’n minst als de kippen bij zijn.

Zo wordt wetenschap verzwakt als een maatschappelijk gebeuren. Als een sociale praktijk die zijn/haar nut telkens weer zal moeten bewijzen. En dat zie ik ook als het klimaat waar de wetenschap zich nu in bevindt. De maatschappelijke relevantie zal telkens weer moeten worden aangetoond. Naast de ethische verantwoording is sinds de crisis ook de economische verantwoording belangrijk geworden. Er gaat immers veel gemeenschapsgeld in om. En geld is nu een schaars ruilmiddel geworden.

En dit alles leidt tot een verzwakking van de status van wetenschap. Een relativering tot op het bot. Er is geen waarheid meer die dominant aan iedereen kan worden opgelegd ten kost van alles. We zoeken met elkaar waarheid op terreinen van wetenschap en recht en maken daarbij voorlopige afspraken. In het juridische taalspel is de “waarheid” van belang bij de rechtspraak. Dit vind ik naar voren komen in het proces Wilders. Hoe ver kunnen we gaan in het publieke debat wanneer zijn we OP het randje. Ook daar is de rand blijkbaar verschoven met enkele jaren terug. Wat is het nut hiervan en wat zijn de risico’s. Daar lijkt het mij om te gaan in dit debat.

De zwakke confrontatie breng ons bij het nuttige
Wetenschap wordt in deze tijd steeds meer beoordeeld op het nut en op de ethiek. En dat vind ik winst ten opzichte van het verheven standpunt dat wetenschap onze leverancier van waarheid is. Een leverancier die we z’n gang moeten laten gaan, omdat we als buitenstaander nooit kunnen beoordelen wat het belang van die “zuivere wetenschap” is. De universiteit bijna zo hoog verheven als de aloude tempels en professoren zijn hun hogepriesters. Deze opvatting kom ik nog steeds tegen. Al is het niet zo bewust bedoeld, dan wel in de beleving van veel mensen die hier nog door geïmponeerd lijken. Vooral jongere mensen.

Dan ontstaat er al snel de houding dat we ons gelijk moeten verdedigen ten opzichte van de onbetwijfbare rede die in deze wetenschappelijke tempel gangbaar is. Daar waar “de waarheid” wordt ge/bevestigd als waarheid. Deze verdediging vind ik prima. Met het oog op verantwoordelijkheid vind ik dit zelfs belangrijk. Maar niet belangrijk genoeg om het ethische en het sociale aspect links te laten liggen. De wetenschap heeft niet het alleenrecht op de waarheid. Voor mij niet, maar ook in onze samenleving niet, is mijn indruk.

De zwakke confrontatie brengt ons bij het geëngageerde
Omdat ik waarheid alleen kan zien als een geëngageerde waarheid breng ik op momenten dat de discussie al te objectiverend dreigt te worden, het gesprek graag terug bij de persoonlijke kant van de waarheid. Of liever nog bij de persoonlijke kant van onze gezamenlijke zoektocht naar waarheid.

En zeker als het gaat om een programma voor radio of televisie lijkt het mij veel meer zeggen om de wetenschappelijke waarheid naar de achtergrond te zetten in de context van het leven en samenleven van concrete mensen. Dat is voor veel mensen veel boeiender om naar de kijken en te luisteren. Niet omdat de “genadeloze” wetten van de media daar gelden, maar simpelweg omdat ook de wetenschap zelf daarmee is gediend, is mijn mening. Wetenschap is immers steeds meer een publieke zaak. Het is dus geen dominantie ten opzichte van de andere dominantie, maar een wederzijdse dienst aan elkaar. Deze kan dan ook niet worden opgelegd, maar vraagt een open en gelijkwaardig gesprek. Daarin zit voor mij de kern van het zwakke denken.

De zwakke confrontatie brengt ons bij onze existentiële vragen
Grappig genoeg kreeg ik weinig tegengas toen ik aangaf dat het niet “interessant” is om wetenschappelijke argumenten een hoofdrol te geven. Toen ik riep dat de meer existentiële worstelingen, levensvragen, crisissituaties meer geschikt waren voor een hoofdrol kreeg ik goede bijval en instemming.

Dit was een bemoedigend moment voor me. Mijn zwakke inbreng kreeg voeten aan de grond. Een vruchtbare grond. Mijn gesprekspartners merkten dat ze op een “onheilzaam” spoor waren geraakt. Een spoor waarop de bedwelmende status van de wetenschap onze persoonlijke ruimte dreigde te ontnemen, zeg ik maar even in mijn eigen dramatische woorden. De werkelijkheid was minder dramatisch😉

De zwakke confrontatie zal niet afwijzen alleen zo nodig ontkrachten
Ik ben geen postmodernist. Ik zal nooit het einde van… roepen. Van mij mag het allemaal blijven bestaan, zeker wanneer het zijn nut heeft bewezen of wanneer het ons verbind met een rijke traditie. Maar ik ben wel voor een relativering ten opzichte van wat we met elkaar belangrijk vinden. Dan komt ook de sociale rechtvaardigheid en de naastenliefde om de hoek kijken. Niet alleen in hoe we met elkaar omgaan, maar ook bij de vraag aan welke onderwerpen en thema’s we in de wetenschap prioriteit geven. Welk maatschappelijk belang/nut wordt hiermee gediend? Zelfs ook op welke manier wij met onze theorievorming recht doen aan mens en natuur. De waarheid is tegenwoordig meer een geëngageerde waarheid, en dat vraagt om voorzichtigheid. Voorzichtigheid om onze waarheid niet op te leggen aan de andersheid van het andere en aan de andersheid van de ander. Het eurocentrisme in de sociologie en de mannelijke dominantie bij theorievorming in de psychologie zijn hier voorbeelden van. Dit vraagt om een gelijkwaardig debat met afstemming op wat we met elkaar belangrijk vinden. Bijvoorbeeld datgene wat in de politieke debat naar voren komt.

De zwakke confrontatie brengt rechtdoen (aan andersheid)
En juist de andersheid maakt ook het avontuur zo boeiend. Een avontuur waarin er altijd weer momenten van herkenning zullen zijn. Ook al is het weer op onze eigen manier. Deze andersheid is niet gelijk maar wel gelijkwaardig.

Dit is wat ik voor ogen heb met verzwakking. Mijn verzwakking wil het persoonlijke weer een belangrijke persoonlijke plek geven. Geweld zit immers al heel snel op de loer. Het eerste signaal hiervan is vaak dat mensen geïmponeerd reageren op iets. Deze tegenreactie kan dan bekrachtigd worden, maar datgene waar dit een tegenreactie op is, zal vooral ook zijn imponerende kracht moeten verliezen door gelijkwaardigheid. Niet alleen in de argumenten die er vandaan komen, maar vooral ook in de status die het heeft.

De zwakke confrontatie brengt gelijkwaardigheid
Dit speelt zich af in de meta-communicatie. We laten ons vaak te snel verleiden tot de inhoud (inhoudsniveau) terwijl we de verhouding (betrekkingsniveau) eerst bespreekbaar moeten maken, willen we het gesprek zinvol kunnen voortzetten. Communiceren we vanuit gelijkwaardigheid of is er sprake van ongelijkwaardigheid waarin er geweld dreigt? Dit leerde ik al op de Sociale academie =)

De zwakke confrontatie brengt vrijheid
Zo kan verzwakking dus ook vrijheid brengen, wanneer het ons onder een juk vandaan haalt. En het is mijn bedoeling om van dienst te zijn met dit zwakke collegiëren, wat voortkomt uit mijn zwak geloven en zwakke omgang met de mensen om mij heen en hopelijk ook mijn zwakke bloggen =)

ps. Er komt nog een blog aan over geweldloze communicatie. Een ontwikkelde methode van Marshall Rosenberg die hier bijna naadloos op aansluit. Daar heb ik nog meer tijd voor nodig.

6 thoughts on “Praktische verzwakking – aanzet en voorbeeld

  1. Wat een overzichtelijk geschreven stuk. Het geeft een duidelijk beeld wat zwakheid in zijn benadering kan inhouden. Ik moet ook steeds denken aan die tekst “Uw kracht wordt in zwakheid volbracht.” Zelf ben ik ook zo’n zwakgelovige. Ik besef dat ik leef met een “niet weten” als basis en ik heb dit voor mijzelf geaccepteerd. Ik geloof ook dat God dit prima vindt. Alleen zo kan ik rust vinden en het voorkomt heilloze conflicten met zowel mijzelf als andersdenkenden. Natuurlijk neem ik wel dingen aan als waarheid, omdat ik ook moet existeren, maar steeds vanuit het besef, dat ik in de basis een onwetende ben. Ik kan mij erg vinden in dat gedeelte over de wetenschap. Hoeveel atheïsten hebben die niet als hun nieuwe kerk omarmd?
    De foto in de header van je blog vind ik sprekend. Een boom die welliswaar geworteld is in de aarde, maar daar toch ook weer los van staat.
    groeten Spinselaar

    • Ah mijn zwakke broeder =) mooi dat je het overzichtelijk vindt. Dat is voor mij – die de nare neiging tot complexiteit achter zich wil laten – erg bemoedigend. =)

      Treffend vind ik de tekst die je noemt. Eigenlijk kan de hele tweede Korintebrief als decor dienen voor zwak geloven. Daar ligt veel van mijn inspiratie. Het gedeelte in 2 Kor 4 over “de schat in aarden vaten” (NBG) of de aarden pot (NBV) past er net als jouw tekst ook goed bij. Vers 7 geeft aan dat het zo duidelijk moet zijn dat deze kracht niet van onszelf komt maar van God. Maar ook hoofdstuk 3 als het gaat om de letter die dood en de Geest die levend maakt.

      Ja, veel atheïsten hebben de wetenschap of liever gezegd “het gesloten natuurkundige wereldbeeld” tot hun tempel gemaakt. Maar daarnaast ook veel christen. Zeker ook veel theologen in de vorige eeuw als het gaat om het wondergeloof. En ook ik kan erdoor geïmponeerd raken. En dan is het mijn verantwoordelijkheid om dit op te merken en te beseffen dat daar de macht niet ligt. En dit deel ik dan graag met mensen om me heen =)

      Ja die header vind ik ook sprekend. En op vele manieren blijkbaar =) Mooi dat je dat erin ziet! Voor mij is het op een nieuwe manier geworteld raken. Niet vanuit machtsbanden, maar vanuit betrokken dienstbaarheid. Niet in dominante bouwwerken of instanties, maar verbonden met inspirerende tradities. Daarin zit zeker het behoud van persoonlijke vrijheid die jij er weer in ziet. Mooi!

      Dank je voor je inspirerende reactie!

  2. Dat lijkt me zeker zo, Juko!

    Het zwakke debat kan zo de vinger op gewelddadige en onderdrukkende tendensen leggen. De vinger op gewelddadige neigingen bij de vrijheid van meningsuiting. De polarisatie die dreigt door te slaan leidt immers tot een verruwing van het debat. Als we niet uitkijken dringen we elkaar zo onze visies en waarden op. Anderzijds ook de gewelddadige neiging die uitingen van religies met zich mee kunnen brengen. Of dit nu Islam, Christendom of Boeddhisme is. Als het om geweld gaat zullen ze gelijkwaardig in het maatschappelijke debat aan bod moeten komen.

    Maar dit vraagt om nog meer nuancering van het zwakke denken. Net zoals trouwens mijn blog nog om meer nuancering vraagt in de toepassing =)

    Dank je Juko, voor je reactie. Geniet van je weekend!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s