Tegen karikaturen van de postmoderniteit

Soms maak ik me een beetje zorgen over de aansluiting van sommige mensen met hun tijdgenoten. Soms raak ik zelfs geïrriteerd.

Nu is dit een veel te grote generalisatie, want tijdgenoten zijn er in alle soorten en maten en meestal blijven er altijd wel familie en vrienden over die blijven aansluiten. Ook mijn zorg klinkt misschien veel te bevoogdend en misschien zelfs arrogant alsof ik het beter zou weten… Maar ik doe het even met het inzicht wat ik heb gekregen en neem daar maar de verantwoordelijkheid voor. Dat inzicht is vast voor correctie vatbaar.

Mijn zorg betreft dan een “basale en algemene” menselijke neiging die ook van binnen ervaar – om mijn innerlijke continuïteit en samenhang te bewaren ten koste van de buitenwereld. De veranderingen die gebeuren neem ik dan niet altijd waar of neem ik verwrongen waar. Een proces wat mij soms behoorlijk “dwars” kan zitten.

In de psychologie noemen ze dit conflict “cognitieve dissonantie” – er is een dissonantie tussen bestaande opvattingen, interpretaties en nieuwe ervaringen of gegevens die zich aandienen.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Cognitieve_dissonantie

Piaget sloot hierop aan met zijn leertheorie over accomoderen en assilimeren. In het assimileren neem je het nieuwe waar, maar verander je nog niets aan je innerlijke organisatie. In het accomoderen breng je de nodige verandering aan om weer tot een goede harmonie te creeéren tussen jezelf en de buitenwereld. Equibrilatie is het proces van in evenwicht brengen.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Jean_Piaget

Ik heb de indruk dat dit proces in de verlichting anders verliep dan in de postmoderniteit. Maar dat even terzijde.

Deze cognitieve dissonantie kan een intern conflict worden. Hierbij kun je denken aan een gokverslaafde die in de zogenaamde “ontkenningsfase” zit van zijn verslaving. Iedereen heeft door dat de persoon verslaafd is, alleen past dit zelfbeeld nog niet in het bestaande beeld van de “verslaafde”. Ontkenning en vertekende waarneming is dan het gevolg. Er kan pas verandering plaatsvinden als het nieuwe zelfbeeld wordt erkend (accomodatie) waardoor er ook echt iets aan gedaan kan worden. Zonder accomodatie blijven we hangen in het verleden en vernieuwen we niet om tot adequaat gedrag te komen.

Dit proces meen ik te herkennen in de houding van veel mensen ten opzichte van het christelijke geloof. Dat betreft de mensen die er niets mee hebben, maar soms betreft dit ook mensen die er heel veel mee hebben en zich christen noemen. Zij blijven dan woorden gebruiken en zinnen zelfs houdingen die passen bij een vroeger tijdperk.

Daar lijkt mij op zichzelf niets mis mee. Ik heb de traditie enorm leren waarderen en put nog dagelijks uit de rijke schatten ervan, maar de houding ten opzichte van deze traditie is wel een hele persoonlijke houding. Daarin neem ik ook mezelf mee – ter plekke en anno nu.

Dus in de christelijke woorden en gedragingen en rituelen van een christelijke (sub-) traditie komt dan ook het persoonlijke naar voren. Rituelen kunnen soms ook een band scheppen tussen christenen, maar om te kunnen blijven aansluiten met tijdgenoten blijft een persoonlijke verantwoording noodzakelijk.

Ik ben dan iemand die in een bepaalde christelijk traditie is opgegroeid, daarmee heeft gebroken en het hele christelijk geloof heeft losgelaten, in “nood” weer leerde bidden en zo weer terug kwam en aansluiting probeerde te vinden met de bepaalde christelijke traditie van vroeger.

Dit lukte niet (zomaar), zodat ik inmiddels een “ander” christelijk geloof heb gekregen die niet vrij is van de tijdgeest en die tot op zekere hoogte erg accepterend wil zijn naar andere stromingen. Ook de christelijke sub-stroming van mijn jonge jeugd.

Daarbij heb ik sterke ervaringen met Jezus Christus die zich op een zeer persoonlijke manier in mijn leven heeft “gemanifesteerd” en heb ik veel met de bijbel die op dat moment een levend boek voor mij werd. Zo kregen Jezus, de bijbel en de Heilige Geest hierin een duidelijke betekenis voor mij. Een traditie of bepaalde leerstellingen hebben mij nooit zover kunnen brengen. Het was Gods Geest die mijn waarneming en overtuiging raakte, zodat ik wel moest geloven. Daarna heb ik ook “de” traditie leren waarderen.

Nu ik een algemeen psychologisch proces heb uitgelegd en ook mijn eigen veranderende relatie met het christelijke geloof, hoop ik dat mijn moeite wat begrijpelijker wordt.

Mijn moeite betreft dan vooral christenen die sterk leunen op de traditie en daarbij weinig laten zien van de manier waarop ze zich tot deze traditie verhouden. Christenen die bijvoorbeeld menen dat ze altijd zo kunnen blijven geloven als de kerk van alle eeuwen heeft gedaan. Niet alleen in het wat van dit geloof, maar ook in het hoe van het geloven. Christenen die daarbij nauwelijks of te weinig rekening houden met de ontwikkelingen in de samenleving en hun persoonlijke relatie hiermee. Ik mis dan een verantwoording van de “levende” hoop die ze hebben. Hier wil ik niet minderwaardig over doen, want misschien betreft het soms ook mijzelf. Dan mag je mij hier altijd op aanspreken.

Sommige christenen houden zich nog regelmatig bezig met de ontwikkelingen in de samenleving en zijn zelfs journalist of deskundig, maar komen nauwelijks verder dan assimileren. Vaak gaat dit proces gepaard met het creëren van een bepaalde karikatuur. Deze karikaturen wordt dan in objectieve zin overgenomen waardoor een echte relatie maar moeilijk zichtbaar wordt. Dit overnemen kan zelfs als bevestiging worden gezien. “Professor of dominee X zei dit immers ook al.” En daarbij wordt niet meer gelet op de persoonlijke verantwoording.

Volgens mij “werkt” dit niet meer in onze tijd. Mensen willen nu eenmaal meer dan ooit het persoonlijke zien van de ander. Dat is mijn indruk. En dat ervaar ik ook wanneer Erik hier tegen mij roept dat het hier best persoonlijker zou kunnen. Dit verlangen is breed gedeeld en ook ik kom daar vaak nog te weinig aan toe.

En dat zie ik ook bij “de postmoderniteit of “het postmodernisme” waar ik op mijn blog vaker voor strijd: het karikatuur van het postmodernisme. En hopelijk is mijn strijd geen strijd tegen het karikatuur van deze reacties en op het karikatuur wat zij van de postmoderniteit maken. Maar dan wordt het allemaal wel erg relativerend😉

Mensen met een sterk gevoel voor traditie, zullen dan tot de verleiding kunnen komen om het postmodernisme als een noviteit te zien wat weer komt en weer verdwijnt – als een golfje tegen de stevige Nederlandse dijk – en hun geloofsartikelen blijven onaangetast. Het is hun goed recht om dit te vinden. Wie ben ik dat dit persé waar of onwaar moet zijn. Ik geloof zelfs in deze waarheid, maar dan op een persoonlijke manier.

Sommige mensen roepen graag dat modernisme en postmodernisme voorbij zijn. Het voorbij zijn van de postmoderniteit of ook van de verlichting vind ik totaal irrelevant. Het lijkt me ook kunstmatig. Er lopen altijd wel invloeden door, is mijn indruk.

Wat voor mij relevant is, is de vraag wat het ons en mij heeft gedaan en hoe ik daarop kan reageren. Deze vraag vind ik waardevol bij hoe ik kan aansluiten op mezelf en mijn tijdgenoten.

Waar het mij omgaat is niet alleen “waarheid” maar nog meer “waarachtigheid” en aansluiting met onze tijdgenoten. Met waarachtigheid kan ik nu verwijzen naar het proces van accomoderen. Volgens mij is elke ervaring die wij opdoen een veranderende ervaring. De mate waarop we veranderen is natuurlijk altijd beperkt en persoonlijk verschillend. Er is continuïteit en discontinuïteit. En daarbij hangt het vaak af hoeveel we ons verdiepen in andere standpunten of in hoeverre we ons laten raken door tijdgenoten.

Als het om het postmodernisme gaat, is dit geen keuze van mij – zoals sommige “buitenstaanders” doen overkomen. Ik ben er in geboren en in opgegroeid en heb het geloof daarin leren kennen. Dat is dus mijn referentiekader waarin ik leerde om te geloven. Stelligheden en zekerheden uit het verleden hadden weinig overtuigingskracht. Die waren ook verdacht. Er was/is immers veel (macht-)misbruik van deze waarheid gemaakt.

Ik wilde het zelf meemaken en ervaren. Niet persé spectaculair maar wel persoonlijk. En zo is God ook in mijn leven gekomen. God kan blijkbaar enorm goed accomoderen zodat ik mij gekend voelde en God daarmee kon communiceren tot mijn hart. God heeft dit in de geschiedenis al eerder laten zien door de mensheid niet als een karikatuur af te schilderen (assimileren) maar in deze mensheid te treden als een mens van vlees en bloed. Jezus is voor mij de ultieme manier om je geheel te verplaatsen in de ander. Zelfs met psychische en morele lasten die de ander rijk is en de vernietigende consequentie te dragen die daarop volgde.

Mijn oproep en aanmoediging is om het postmodernisme serieus te nemen en niet al te makkelijk in karikaturen blijven steken die mensen uit “de eigen gezindte” roepen. Kreten als “er is geen waarheid in het postmodernisme” of “alles wordt relatief in het postmodernisme” zijn halve waarheden die daarmee onwaarheden worden.

Ik heb ervaren dat in mijn christelijk geloof, relatie minstens net zo belangrijk is dan geloofsinhoud.  Postmodernisme heeft hiertoe een belangrijke bijdrage geleverd.  Grote woorden, verhalen of stellingen zijn niets waard zonder een persoonlijke relatie. En we kunnen nog meer leren van het postmodernisme. Ook al is dit niet gelijk de bedoeling geweest van veel postmodernisten😉

Mensen als Rob Bell of mensen als David Bosch zijn hier goede voorbeelden van in missionaire literatuur. Maar ook “eenvoudige” zendelingen die hun huis en haard achterlaten om in een andere cultuur iets van God te laten zien – en misschien ook wel om God daar te ontdekken – laten dit dagelijks zien. Niet om over andere culturen te heersen – zoals vroeger helaas vaak het geval was – maar om te dienen. Met heersend assimileren en karikaturiseren zal je de aansluiting missen. Met dienstbaar accomoderen en het nieuwe evenwicht zoeken maak je – volgens mij – meer kans.

Ik durf gerust de stelling te verdedigen dat een persoonlijke en accomoderende kennismaking met de postmoderniteit ons kan brengen tot een verrijking van ons christelijk geloof.

Alle schatten die het verlichtingsdenken (na de reformatie) ons heeft gebracht, gaan hand in hand met schatten die ditzelfde denken voor ons verborgen heeft gehouden. En datzelfde lijkt mij ook te gelden voor vroegere tradities. Hierin zie ik dat alle gelovigen van alle tijden met elkaar in staat zijn om aan te vullen in het zicht op Gods liefde. Dit zou je oecumenisch kunnen noemen.

Deze schatten zoals “de persoonlijke kant van waarheidsbeleving”, maar ook “de noodzaak van het persoonlijke getuigenis naast het grotere verhaal” vind ik hier enkele voorbeelden van. Niet dat de postmoderniteit hier als eerste mee kwamen, maar wel dat ze daar weer een noodzakelijke nadruk op hebben gelegd. We kunnen niet forceren of over anderen heersen met onze waarheid we kunnen alleen maar persoonlijk getuigen van onze ervaring. Net zoals de eerste christenen deden.

En ook dit is geen algehele objectieve waarheid. Het is maar mijn getuigenis. Ik heb dit zo ervaren en misschien wat meer onzeker dan anderen, heb ik deze onzekerheid als een kracht leren waarderen in mijn leven. En misschien inspireert het jou als lezer…

Dit herken ik in Paulus woorden aan de Korinthiërs als het om zwakheid gaat. God heeft niet het sterke en aanzienlijke uitgekozen, maar juist het zwak en het onooglijke. En in deze zwakheid ga ik steeds meer Gods bevestiging ervaren. En als God even niet bevestigt dan heb ik nog altijd mijn verlangen en de relatie waarin vertrouwen en hoop een belangrijke rol speelt naast de liefde.

Ik heb dan ook weinig met mensen die zich op iets krachtigs laten voorstaan. Of het nu hun prestatie of positie is. Ook een rijke, stevige traditie zegt mij niet genoeg… In mijn beleving zegt dit nog weinig van hun persoonlijke relatie tot deze traditie. Die traditie is er met of zonder deze persoon ook, en daarvan kan ik ook kennis nemen. Dat is niet bijzonder.

De relatie of de verhouding van mensen met deze traditie is wel bijzonder en maakt het mogelijk dat er ook een persoonlijke relatie kan zijn tussen mensen van diverse tradities. En als daarin dan ook de persoon van Christus een rol krijgt – misschien wel de hoofdrol, of de rol van regisseur (met een verwijzing naar het boek van Wilkin van de Kamp) dan is er volgens mij voldoende ruimte om in een persoonlijke vrijheid te kijken naar tradities. En deze vrijheid is een voorwaarde om gezond met tradities om te gaan is mijn indruk.

Deze blog is een reactie op een tweet die voorbij kwam waarin weer het zoveelste cliché over het postmodernisme voorbij kwam. Mijn irritatie heb ik nu geuit in een blog. Nogmaals het gaat mij hierin niet om een algemene waarheid. Waar het mij omgaat is dat mensen elkaar daarin makkelijk napraten en niet in relatie treden. Volgens mij kan dit verrijkend werken voor jezelf en kan het ook zorgen voor een betere aansluiting met elkaar en onze tijdgenoten. Iets waar de christelijke missie ook goed mee is gediend. Maar ook de christelijke missie kent vele verschijningsvormen =)

Reageer gerust. Ook ik kan met deze indrukken vastzitten aan oude beelden. Breng mij dan gerust in cognitieve dissonantie zodat ik mij kan accomoderen en weer evenwichtig kan equibrileren.

Zoals een bekende filosoof het al zo treffend eenvoudig zei: “Ik kan het mis hebben.”😉

5 thoughts on “Tegen karikaturen van de postmoderniteit

  1. Ik ben het met je eens. Wat zitten veel mensen (ik ook) vast in eigen hokjes. Ik denk dat we allemaal onze eigen overtuigingen hebben die we willens en wetens proberen vast te houden. Misschien is dat omdat dat nu juist voor ons zo bekend is. wanneer je zegt dat ik beweer dat je persoonlijker kunt zijn, dan spreek ik ook tot mijzelf. Het probleem is hier dat we allemaal zo onze waarheden eigen hebben gemaakt en vastzitten hierin zonder dit werkelijk te beseffen. Ik geloof inderdaad dat wanneer we spreken over waarheid dat deze er is, maar dat wij als mensen deze gewoon niet helemaal kennen. wij zien de dingen niet werkelijk objectief. Ik merk in de praktijk van mijn werk bijvoorbeeld hoe mensen vanwege hun opvoeding zo enorm vast kunnen zitten aan bepaalde patronen dat ze gewoonweg niet de keus kunnen maken om anders te denken en te doen. tegelijk besef ik daarbij ook dat wat ik denk dat goed is soms ook goed kan zijn maar waar is de grens. Van wie is wie. God gebruikt de mens zoals hij is en de ervaringen en de dingen die er in zijn of haar leven zijn gebeurt worden meegenomen en dat is niet zomaar. God wil met een ieder van ons een eigen weg gaan. een weg waarin wij naar waarheid mogen wandelen. waarheid in de zin van waarachtigheid. meer kunnen we immers niet. we kunnen handelen naar de waarheid die ons persoonlijk is geopenbaard. Natuurlijk zijn er ook zaken die breder openbaar zijn geworden, maar daarmee komen we gelijk ook op een moeilijk vlak. Wie bepaald dat. Ik geloof dat we bepaalde waarheden duidelijk uit de Bijbel kunnen halen, maar tegelijk zien anderen hierin andere waarheden. Moeilijk punt dus. Daarom wil ik persoonlijk geloven in wat ik ontmoeting noem. De ontmoeting met God en de ander, maar ook de ontmoeting met mijzelf. Dit laatste is wat mij meer waarachtig maakt. Wanneer ik mijzelf leer kennen in het licht van wie God is en wat hij voor mij heeft gedaan, dan geloof ik dat Gods Geest mij langzaam maar zeker de waarheid zal tonen en doet groeien in wie Ik ben door Hem. Traditie kan geweldig mooi zijn, maar ik heb ook gemerkt dat traditie ons ook af kan houden van groei. Wanneer de traditie en hoe waar deze ook mag zijn de relatie in de weg staat is ze dan nog wel werkelijk waar? Is ze waarachtig of enkel nog de waarheid die we vasthouden omwillen van een zeker weten dat ze waar is. veel mensen geloven in God (en ik spreek wat dat betreft uit persoonlijke ervaring)omdat ze geloven in een God die ze slechts hebben leren kennen bij overlevering en niet door een persoonlijke relatie. Maar ook hier neem ik dus mijn eigen waarheid mee en zullen anderen beweren dat een relatie met God in wezen onmogelijk is en dat God slechts zichtbaar is in de traditie en het woord. Ik kan en wil mij slechts richten op de mij persoonlijk geopenbaarde waarheid, hoewel dit bijna onmogelijk is omdat veel zaken gewoonweg meegenomen worden door opvoeding en overlevering via boeken, media, etc… toch is dat waar mijn verlangen ligt: Waarachtig zijn en doen wat we kunnen in afhankelijk van God. misschien weer veel te veel van mij als reactie op je blog, maar waarachtig geprikkeld om er over na te denken. ;-D en misschien heb ik het ook mis.🙂

    Erik

  2. Nou, zal ik dan iets liefs zeggen over ‘het’ postmodernisme?😉

    Mensen als Michel Foucault en vooral Paul Feyerabend (=guilty pleasure) hebben een grote rol gespeeld in mijn zoektocht naar de waarheid en dat geldt zeker ook voor proto-postmodernisten als Friedrich Nietzsche en Ludwig Wittgenstein. Zij zijn het die voor mij het scheermesje van Ockham hebben verscherpt tot het de proporties van het zwaard Excalibur zélf aannam. En ik denk dat dát ook nuttig is.

    Ik ben opgegroeid met een stevige weerzin tegen het katholieke geloof, maar de postmodernisten hebben ervoor gezorgd dat ik datzelfde geloof, bijna tegen wil en dank, ben gaan hérwaarderen. Want ik had er toen totaal geen zin in, maar ik móest wel…

    Toch… Hoeveel mensen hebben werkelijk in de postmoderne abyss gekeken? Mijn kritiek zou zijn dat veel mensen, en misschien inclusief sommige postmoderne filosofen zélf, de postmoderne bevindingen vooral gebruiken om iets te ‘verzwakken’. Dat impliceert dus m.i. al iets absoluuts óm te verzwakken. Wie heeft het echt tot in het uiterste beproeft?

    En dan kom ik toch weer op de wisselwerking tussen modernisme en postmodernisme. Het katholicisme staat hier, na een overigens heilzame scheerbeurt, uiteindelijk in ultimo buiten. Ze propageert een gematigd positivisme, maar dit is uiteindelijk ook weer gegrond in haar eigen paradigma.

    Maar het Protestantisme; is dat niet in essentie de voedingsbodem geweest voor het modernisme? En hoe dun zijn de scheidslijnen tussen het Protestantisme en het Marxisme daar waar het gaat om de diepste grondslagen? En was het niet diezelfde Ockham met z’n school die hiervaan vooraf ging?

    ‘food for thought’😛

    In verbondenheid!

  3. Dank je voor je reactie Erik. Mooi om te lezen dat je er iets in herkent. Het persoonlijke geloven vind ik ook een centraal gegeven, maar dit kan moeilijk los worden gezien en beleefd. Daarom zie ik mijn relatie met God ook als een uitdaging om de relatie met de bredere christelijke traditie van nu en vroeger “vorm te geven”. Dat betekent vaak eerder dat ik de band die al is ontstaan probeert te verstaan.

    Anthony dank je dat je uit de kast durft te komen als iemand die door het postmodernisme weer terug kwam bij het katholicisme😉 Dat deel je dan met Gianni Vattimo. Ook hij merkte dat het katholieke geloof steeds beter paste bij zijn wat “links georiënteerde” politieke opvattingen.

    De indruk dat veel mensen niet over de postmoderne abyss hebben gekeken herken ik. Dat voel ik altijd weer als mensen alleen de nadruk leggen op de – voor mij – oppervlakkig verschijnselen die aan het postmodernisme kleven. Als ik bij sommige gangmakende pomo’s lees over de oorlogservaringen waarin letterlijk het grote verhaal alle ongerijmdheden vernietigde, dan voelt dit voor mij als een existentiële motor van het postmodernisme. Een soort verzet tegen een machtig forcend en soms onderdrukkend verhaal. Iets wat ik ook bij Nietzsche meent te herkennen in zijn kritiek op het christendom. Het drukkende grote verhaal rationaliseert – in de beleving van Nietzsche – op een bedrieglijke manier de beleving en geeft alleen nog maar de mogelijkheid om een dansende filosoof te zijn. Dionysius in plaats van Apollos Een kritiek die Kierkegaard op zijn manier ook al had gegeven op de “christelijke massa”. Ook een vlucht naar een “irrationele sprong”. Voor hem was het echter niet noodzakelijk om daarmee ook christen-af te worden. Integendeel. Bij Levinas kom ik dit gevoel ook tegen, maar net als de pomo’s kiest hij voor een dubbelzinnige of meerzinnige rede of “intelligibiliteit”. Die de “hermeneutiek” en bij Levinas vooral de “fenomenologie” – anders dan de “dialectiek” – toelaat. Levinas durft nog stevig in te zetten met ethiek als optiek. Derrida durft zelfs dit niet meer als hij reageert op Levinas dat hij zelfs dit “gewelddadige” werking van de ethiek vindt. Een primaat kiezen is voor een pomo verdacht. De aversie tegen heersende primaten gaat bij hem zover dan zelfs ethiek kan niet meer heersen over het andere. Dit is niet alleen pure logica. Dit lijkt me – om het even zwaar aan te zetten – “traumatisch”. Maar het verzwakken van de macht komt niet alleen goed uit voor mensen die daaronder hebben te lijden (gehad). Daarom herken ik ook je gevoel dat mensen het postmodernisme gebruiken om te verzwakken. Daar ben ik zelf ook niet vrij van en wil ik ook bij mezelf kritisch op blijven.

    Toch impliceert dit niet gelijk iets “absoluut” om te verzwakken. Het impliceert eerder een vorm van macht. Bij een getraumatiseerd iemand lijkt de waarheidsvraag aanvankelijk niet het belangrijkst. Het is de veiligheid die telt. En dat herken ik ook bij postmodernen. Voor Heidegger was de waarheidsvraag nog wel belangrijk. Voor hem ging de weg naar de waarheid dan ook via de subjectiviteit. Zo werd de vervelende cartiaanse kloof (objectief-subjectief) overbrugd. Pomo’s nemen wel veel over van zijn hermeneutische methode en van Wittgenstein’s “meervoudige rationaliteit”. Het differentie-denken is geboren. Maar zijn Heidegger en Wittgenstein nog gericht tegen de objectiviteitsopvatting (van vooral Descartes), de pomo’s fixeren de moderniteit als één groot onhoudbaar gewelddadig verhaal wat ongastvrij alle gasten buitensluit. Pomo’s lijken mij dan ook vooral gericht tegen dit machtsmisbruik of geweld. Door openheid voor het andere maken ze het weer veilig voor iedereen ook degene die afwijken.

    Dit lijkt me een prima streven. Een streven waar we veel van kunnen opsteken. En een analyse waar we ook nog veel van kunnen leren. De manier van bestrijden is dan weinig effectief gebleken, vermoed ik. Zeker toen 9/11 zich aandiende kwamen er grenzen aan de openheid en de gastvrijheid. Het gevaar wat we wilde voorkomen, hadden we op die manier binnengehaald.

    Het absolute lijkt mij dus niet verondersteld in het postmodernisme. Wel de sterke meningen die kunnen opzwellen tot een gezamenlijk heersend “objectief” verhaal die tot moorden aanzet. Dit mag nooit meer gebeuren, is wat een pomo zal roepen. Aldus mijn lezing van het postmodernisme. Laat ik dit nog even benadrukken! =)

    Dit besef lijkt mij nog veel te weinig doorgedrongen tot veel mensen. Ook tot veel mensen die zich postmodern noemen. Ik wil mij beslist geen postmodernist noemen, maar hierin heb ik een zekere sympathie. En ook ik besef niet altijd de diepte van dit gevaar. En of dit diep genoeg is kan ik niet weten.

    En dan vraag ik mij af of het katholicisme er buiten staat. Ik ben met je eens dat ze minder wordt geraakt dan de kerken van de reformatie. Toen ik met prof Kees Waaijman hierover sprak maakte hij dezelfde koppeling als jij hier doet. In de reformatie werd het “Ik geloof” en de verlichting nam het geloof weg en hield “ik” over…” Dat lijkt me een belangrijk aspect van dit scharnierpunt in onze cultuur. Maar er lijkt me meer aan de hand. Levinas noemt al dat de “egologie” eerder is ontstaan. Vanaf de oude Grieken. Ik vind zijn onderbouwing vrij overtuigend. Het “ik” is al eerder problematisch geworden. Buiten de kerk, maar ook in de kerk toen er veel Griekse filosofie de kerk binnen kwam.

    Maar de machtsfactor vind ik hierin ook een belangrijk punt. Ook dit werd in de RKK behoorlijk gecentraliseerd en hiërarchisch gestructureerd, is mijn indruk. Okay, de Paus heeft weinig macht omdat er veel is vastgelegd en er daardoor voor anderen ook meer vrijheid is. Die kan ik goed volgen. Maar nog steeds worden er veel afwijkende zaken die weinig met de bijbel hebben te maken binnen de kerk geweerd op gezag van de hogere hiërarchie. Zo mag een pastoor vanuit de hiërarchie (kerkorde) homo’s weigeren aan de eucharistie en word dit niet met elkaar besproken om tot een gezamenlijk besluit te komen. Of zie ik dit verkeerd. Als dit zo is dan hebben de kerkleden zich aan te passen en zal dit vermoedelijk ook gevolgen hebben voor het engagement en de betrokkenheid van kerkleden. Maar “correct me if I’m wrong”.

    In de kerk zie ik weinig ruimte en inbreng voor mensen buiten deze ingewijde hiërarchie. Ook de afstand tussen de formele hiërarchie en het gewone volk (leek) lijkt me hierdoor wat onnatuurlijk en minder vatbaar voor correctie van onderaf. Volgens mij zat Calvijn hier iets dichter bij het initiatief vanuit de gezamenlijke kerkleden. Even los van de vraag hoe bijbels dit is, is dit wel bedenkelijk in het licht van de gevoeligheid voor machtsmisbruik. Elkaar “de hand boven het hoofd houden” is in zo’n hiërarchie toch makkelijker dan een situatie waarin er meer invloed en controle vanaf de “vloer” komt. De bottom-up stroom.

    Maar een gematigd positivisme gegrond in haar eigen paradigma lijkt mij zeker te prefereren boven het “stellige objectieve” gelijk waar het protestantisme gevoeliger voor is. Daarmee maak je dan een herkenbaar punt.

    Ook hierin zal een oecumene positief kunnen werken =)

    Ockham ken ik helaas te weinig om er zinnige dingen over te zeggen.

    De dunne scheidswand tussen protestantisme en marxisme kan ik ook nog niet zo meemaken. De overeenkomst in de hoge arbeidsethos en het belang van werken en produceren kan ik wel vermoeden. Ook een vorm van totalitair denken ligt bij beide om de hoek. Maar dat gevaar lijkt mij ook aanwezig (geweest) in de RKK. Zeker toen er nog werd geformuleerd dat er buiten de RKK geen “heil” was. Maar daarin is meer nuance gekomen, is mijn indruk. Maar ook hierin mag je gerust roepen als ik het verkeerd zie. En hierin heb je vast ook geen aanmoediging meer nodig😉

    Goed het is een lange reactie geworden. Leuk om zo in gesprek te zijn en het scherpt mij ook weer op veel punten.

    Een visite behoort nog steeds tot de mogelijkheden en tot mijn wens, maar op dit moment zit ik met twee huizen en zijn we druk met verbouwen en dat in goede banen leiden. Ook is mijn auto op dit moment bij de garage omdat er iemand achterop is geklapt. Misschien lukt eind november nog, maar het is realistisch om dit in januari te plannen. Het lijkt me nog steeds erg leuk.

    Anthony dank voor je verrijkende inbreng. Volgens mij niet alleen voor mij maar zeker ook voor de protestantse lezers kan je inbreng zeer aanvullend zijn. Als ze voldoende geduld kunnen opbrengen voor de lengte van mijn/onze reacties.

    Hopelijk heb ik op al je punten gereageerd. Anders laat je het vast wel weten =)

    Het ga je goed!

    Ronald

  4. Dank voor je reactie Ronald, zoals je gemerkt heb, heb ik het even laten bezinken.

    “Maar zijn Heidegger en Wittgenstein nog gericht tegen de objectiviteitsopvatting (van vooral Descartes), de pomo’s fixeren de moderniteit als één groot onhoudbaar gewelddadig verhaal wat ongastvrij alle gasten buitensluit. ”

    Allereerst wil ik toch even een meta-kwestie benoemen; ken je dat verschijnsel dat persoon A over een kind zegt: “Hij lijkt precies op z’n vader” en persoon B: “Nee hij lijkt juist precies op z’n moeder”, waarbij A ‘lijken’ automatisch associeert met het uiterlijk en persoon B met ‘karakter’. Ik benoem dit, omdat ik merk dat als ik een naam of een stroming zonder nadere omschrijving ‘drop’, ik de automatische associatie met structuren, en jij, heb ik het idee, met de ethische inslag van deze mensen. Hier zit wel wat meer overlap in dan in het nogal zwartwitte voorbeeld, maar toch is het voor mij een ‘reminder’ dat ik het één en ander wat nader moet omschrijven.

    Zo ook met dit citaat; ik kan het etische punt volgen en vind dat ook zeker niet onbelangrijk. Structureel bekeken echter zijn absolute termen als “onhoudbaar”, “gewelddadig” en “ongastvrij” eveneens erg absoluut, en óf dat absolute is niet verder gegrond en is dus op zijn beurt alleen een uiting van ‘wille zur macht’, óf de fundering van wat voorgaande termen eigenlijk inhoudt vind nog gedeeltelijk plaats in diezelfde Moderniteit. Dat laatste lijkt mij nog het meest waarschijnlijk.

    “Het “ik” is al eerder problematisch geworden. Buiten de kerk, maar ook in de kerk toen er veel Griekse filosofie de kerk binnen kwam. ”

    Ik denk dat het genuanceerder ligt; in de oude Kerk had je altijd twee polen die elkaar in evenwicht hielden, ook op dit punt. Als de ‘Grieken’ (Alexandrijnse school) misschien teveel op het ‘ik’ leunden, dan leunden de ‘Joden’ (Antiocheense school) wellicht weer teveel op het ‘wij’. En wat teveel of te weinig is, hangt dan ook weer, op het persoonlijk vlak dan, af van je plaats in het debat.

    “Maar de machtsfactor vind ik hierin ook een belangrijk punt. Ook dit werd in de RKK behoorlijk gecentraliseerd en hiërarchisch gestructureerd, is mijn indruk. Okay, de Paus heeft weinig macht omdat er veel is vastgelegd en er daardoor voor anderen ook meer vrijheid is. Die kan ik goed volgen. Maar nog steeds worden er veel afwijkende zaken die weinig met de bijbel hebben te maken binnen de kerk geweerd op gezag van de hogere hiërarchie. Zo mag een pastoor vanuit de hiërarchie (kerkorde) homo’s weigeren aan de eucharistie en word dit niet met elkaar besproken om tot een gezamenlijk besluit te komen. Of zie ik dit verkeerd. Als dit zo is dan hebben de kerkleden zich aan te passen en zal dit vermoedelijk ook gevolgen hebben voor het engagement en de betrokkenheid van kerkleden. Maar “correct me if I’m wrong”.”

    Er is in theorie best ruimte voor meer overleg en op Vaticanum II is het thema van de bisschoppelijke collegialiteit en de rol van de leken ook aan bod gekomen. Maar; bij macht hoort ook verantwoordelijkheid ín waarheid. Draai het eens om; een homoseksuele man dringt zijn standpunt op aan de Kerk (even los van of je dat standpunt sympathiek vind of niet). Als hij in een machtsloze situatie had gezeten, dan had hij zich waarschijnlijk nooit zo opgesteld. Hij kan handelen zoals hij handelt, omdat hij weet dat hij een enorm machtige lobby achter zich heeft. Dit gaat dus veel verder dan slechts een pastorale kwestie.

    De leer van de Kerk is op zich heel duidelijk en eigenlijk ook egalitair, iedereen moét inleveren: http://www.nd.nl/artikelen/2011/oktober/05/seksualiteit-te-veel-van-voortplanting-losgemaakt

    De aanvankelijke houding van deze man maakt dus elk overleg onmogelijk. De Kerk reageert dan dus niet vanuit een ‘machtsreflex’, maar een ‘verdedigingsreflex’, en volgens mij kan ze ook niet anders, want dit raakt weldegelijk de leer. De man wilde namelijk niets meer of minder dan de legitimering van zijn seksuele relatie met en andere man. Zo zie je hoe de bovengenoemde begrippen als “onhoudbaar”, “gewelddadig” en “ongastvrij” inhoudelijk heel anders kunnen worden ingevuld, wat weer vragen oproept over de uiteindelijke fundering.

    Ook dit puntje wilde ik nog wel even apart beschouwen en dan juist ook vanuit een missionair
    oogpunt:

    “Maar nog steeds worden er veel afwijkende zaken die weinig met de bijbel hebben te maken binnen de kerk geweerd op gezag van de hogere hiërarchie.”

    Daar heb je toch het steeds weer terugkerende probleem: hoe wéét je dat het afwijkend is? En je lost het ook niet op met een etische benadering alléén. Om het scherp te stellen; hoeveel van de beulen van morgen zullen hun acties legitimeren met het door hun geclaimde slachtofferschap van gisteren?

    En dan vanuit een missionair standpunt gezien: Een homosexueel georiënteerde man is door missionaire inspanningen geraakt door Christus. Laten we er vanuit gaan dat de mensen die hem in dat traject begeleiden uiterst invoelend zijn en naast hem willen staan enz. Dan komt toch uiteindelijk de vraag naar voren: “Mag ik een seksuele relatie aangaan met een andere man of niet van Jezus?”. Die vraag kun je niet alleen vanuit een etisch perspectief beantwoorden. Je kunt niet alleen zeggen: “Jezus accepteert je zoals je bent.”, dat mag dan wel waar zijn, maar alweer even extrapolerend, dat geldt dan ook voor b.v. Tristan van der Vlis, maar in dat geval vinden we het uiterst normaal dat dat niet zijn massamoord legitimeert.

    Kortom; het mág van Jezus of het mag niet. Ook als je zegt dat daar binnen de kerken verschillend over wordt gedacht, dan legitimeert dat alleen maar, noodzakelijkerwijs, strijd (ook al wordt die nog zo netjes gevoerd). Hier kan immers alleen maar een categorisch imperatief opgaan ómdat er zoveel gelijksoortige gevallen zijn, en dan heb je zelfs een morele verplichting om het uit te dragen.

    Ook de oplossing die de PKN hanteert, door zoveel mogelijk pluriformiteit toe te staan, kan missionair nooit slagen. Want wat wil men dan uitdragen? “Jezus heeft een boodschap voor jou en vraagt ook een verandering in je levenshouding, maar wat en hoe precies, dat weten we niet.”

    Misschien ben je ook geabboneerd op het ND? En heb je afgelopen zaterdag de verschillende artikelen n.a.v. Hervormingsdag gelezen?

    Ik ben nl. eigenlijk wel benieuwd hoe je zou reageren op de volgende stellingname:

    “Óf een Protestant keert weer terug in eenheid onder de bisschop van Rome en probeert binnen de regels die Christus ons gaf hun eigen kleur in het algemene (katholieke) spectrum van de Kerk in te vullen óf hij/zij erkent voluit dat er nog steeds Kerkscheidende zaken zijn (ook onderling?) en hij/zij maakt er nu eens ernst mee om ons te hervormen en dus missionair tegemoet te treden.”

    Ik weet dat het een gewaagde stellingname is en ik verwacht ook geen ‘bekeringen’ o.i.d.😉 Wél probeer ik een thema weer op de agenda te krijgen wat m.i. steeds onder tafel wordt geschoven omdat men het niet ziet, zeker de draagwijdte niet.

    En januari, lijkt me leuk.🙂

  5. Goede Ronald,

    Een ‘systeemdenker’ heeft natuurlijk als fundamenteel nadeel dat hij ook zeer fundamentele details teveel verontachtzaamd. Ik typ slechts met één vinger en wil daarnaast ook stylistisch gezien vuelsteveel informatie proppen in zo weinig mogelijk lettertekens.

    Vanuit een IRL-perspectief gezien heb ik dit enigzins kunnen ondervangen. Ik leef samen in een zeer oecumenische gemeenschap. Onze dagindeling bestaat in eerste instantie uit gezamelijk gebed. En daarin bidden we ook voor jouw gezondheidsproblemen. Vanuit een ethisch perspectief wens ik je slechts dit toe: durf eens stil te blijven staan. Zelfs al zou je vanuit een aards perspectief gezien niets betekenen, dan ben je waardevol voor God. En je medechristenen zullen dat, soms op den duur, altijd herkennen.

    *plugt schaamteloos Lidwina v. Schiedam*😉

    In gebed verbonden.🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s