Tegendraads is (weer) “hot”!

(Deze bijdrage is in aangepaste vorm met mijn toestemming overgenomen door Goedgelovig. Deze versie en alle reacties zijn hier te vinden)

Ja het is zover! De tegendraadse spiritualiteit is weer in de picture op het protestantse erf. Er verschijnen 2 boeken in één week met de (onder)titel “tegendraads”. Allereerst is daar het boek van Herman Paul en Bart Wallet met de titel Oefenplaatsen en als ondertitel tegendraadse theologen over kerk en ethiek. En vervolgens is daar het boek van Jan Wolsheimer – ook bekend als @eeuwigheid – met de titel Tegen de draad.

De ongemakkelijke tegendraadse spiritualiteit
Dit lijkt me een goede aanleiding om het begrip tegendraadse spiritualiteit eens voor het voetlicht te brengen. Een spiritualiteit die in sommige kringen wat ondergesneeuwd is geraakt en vaak met argusogen wordt gevolgd. In evangelische kringen kan het al snel worden weggezet als ongeestelijk, dwars of liefdeloos en in gereformeerde kringen zijn tegendraadse geluiden niet minder bedreigend voor de gevestigde gereformeerde status quo. Ook in katholieke kring is er een groot risico dat tegendraadsen naar de marge worden verwezen. Dit overkwam de grote theoloog Hans Küng toen Rome hem – na kritiek op de Pauselijke onfeilbaarheid – zijn leerbevoegdheid afnam. De uitschakeling of onschadelijkmaking van tegendraadsen is niet ongebruikelijk in de historie van de gevestigde kerken.

Bij de meer vriendelijke bejegening worden ze als “interessant” of misschien zelfs “nuttig” gezien en stemmen ze “tot nadenken”. Maar voordat er ook echt praktische gevolgen aan worden gegeven, moet er veel en meer gebeuren. “Een meer systematische- of theologisch verantwoorde uitwerking”, roepen de academici of “een meer praktische uitwerking”, wordt er vanaf de werkvloer gevraagd.

De gevestigde kerken lijken zich altijd wat ongemakkelijk te voelen bij tegendraadse spiritualiteit en dit lijkt me ook héél terecht. Deze ongemakkelijkheid zal nodig zijn om het metaforische gebouw in opbouw en fundament van hun gevestigde spiritualiteit kritisch onder ogen te komen. In agogisch leerjargon kan er zo een momentje ontstaan van onbewust onbekwaam naar bewust onbekwaam. Als er lering wordt getrokken van deze kritische tegenbeweging dan worden we bewust bekwaam en als dit een goede gewoonte is geworden spreken we van onbewust bekwaam. Net zoals ik mij dit herinner van mijn autorijles en net zoals we dit zullen tegenkomen bij onze karaktervorming (…)

De wortels van tegendraadse spiritualiteit
Een theologische verantwoording van deze tegendraadsheid gaat terug op de profeten van het oude testament. Emeritus professor en spiritualiteitkenner Kees Waaijman ziet de spiritualiteit van de tegenbeweging al eerder plaatsvinden, wanneer het volk van Israel wordt onderdrukt tijdens de Egyptische overheersing (Handboek Spiritualiteit p.215) is er opstand. Zijn benadering vraagt om iets meer uitleg.

Kees Waaijman beschrijft in zijn “Handboek Spiritualiteit” de vormen en de grondslagen van spiritualiteit. Om die reden vind ik het meer een “basisboek systematische spiritualiteit”. Een handboek lijkt me iets praktischer. Zo brengt Waaijman spiritualiteit in kaart door de dynamiek te ontrafelen die we in de bijbel en in de geschiedenis tegenkomen. Deze dynamiek haalt hij uit de joodse- en christelijke bronnen van de bijbel tot en met de actualiteit. Natuurlijk ben ik het erg met hem eens als hij nog eens benadrukt ons te richten tot onze Joodse wortels wat sommige van zijn vakbroeders (zoals Philip Sheldrake) lijken te vergeten. Deze drievoudige dynamiek ziet Waaijman actief in deze tradtities maar Waaijman herkent ze ook in vele andere religieuze tradities. Dit neemt/ziet hij als basis voor zijn systematische verkenningen in de algemene spiritualiteit.

Wat is tegendraadse spiritualiteit

De basiservaring van de spiritualiteit van de tegenbeweging omschrijft Waaijman op p. 213 als volgt:

“Soms worden mensen zo diep geraakt door het absolute, dat zij buiten het kader van de culturele en religieuze consensus worden getrokken. Hun bewogenheid tast de gevestigde orde aan. Hun tegenspel ontregelt haar dominantie. Hun onverzettelijkheid breekt haar macht.”

Ik vind deze omschrijving erg mooi, dus lees het gerust 2 of 3 keer. Waaijman is estheet genoeg om het om die reden zo mooi te formuleren. Ik hoor hem nog steeds het woord “ruach” zo’n 3 keer achter elkaar duidelijk uitademend uitspreken, toen hij tijdens ons gesprek wees op de verwijzende klank van dit woord naar zijn betekenis “adem”.

Voorbeelden van tegendraadse spiritualiteit
Deze tegendraadsheid zien we in de geschiedenis terug wanneer een gevestigde spiritualiteit scheef groeit. Door het veelvuldige gebrek aan belangrijke christelijke waarden in de geschiedenis van de kerk, waren er tegenstemmen nodig. Zo ontbrak het volgens Maarten Luther de kerk van voor de reformatie te veel aan “genade op grond van geloof” en aan het “priesterschap van alle gelovigen”. Deze tegendraadsheid van Luther werd via Calvijn weer aanleiding tot een meer gevestigde spiritualiteit van scholen. Later was er weer een nadere reformatie nodig vanwege het gemis aan innerlijkheid. En zo begonnen ook veel evangelische reacties op de gevestigde kerk tegendraads om later weer te “verzanden” in stevige vestigingen met weer hun eigen tekorten.

Ook in deze tijd zijn er diverse tegendraadse geluiden te horen zoals bijvoorbeeld in georganiseerde vorm Goedgelovig, de inmiddels geabsorbeerde emerging church, en misschien past ook “New wine” in deze rij thuis. Daarbij hoort ook de neo-monastieke beweging van Shane Clayborne en De Zevende Regel alsmede de theologen (Hauerwas, Wright etc.) uit het boek Oefenplaatsen van Herman Paul & Bart Wallet kunnen we scharen tot de spiritualiteit van de tegenbeweging. In de blogoshpere kan vrijzinnig evangelisch als tegendraads worden gezien en kiezen de mannen van Staatgeschreven voor de (ietwat gedateerde ;)) tweedeling “zinnig” en “vrijzinnig” als een mogelijke variant op “scholen” en “tegenbeweging”.

De constructieve kracht van tegendraadse spiritualiteit
Tegendraadse spiritualiteit wijst de kerk (of de samenleving) niet alleen in negatieve zin op hun tekorten, maar ook in positieve zin op centrale christelijke waarden die de gevestigde spiritualiteit naar de achtergrond heeft geschoven. Vandaar dat tegendraadse theologen ook graag spreken over een tegendraadse spiritualiteit ten opzichte van de maatschappij. Dit noemen ze soms counter-cultural. De ecclesial turn die in Oefenplaatsen wordt beschreven, heeft deze spiritualiteit in zich.

Deze verschuiving die ik op een bijzondere manier van toepassing vind voor de Nederlandse situatie heeft naar mijn indruk te maken met de verzwakking van de gevestigde spiritualiteit in onze samenleving in de laatste decenia.  Secularisatie is het dubieuze woord dat vanuit een niet minder dubieuze secularisatiethese door de gevestigde spiritualiteit vaak wordt gebruikt. Alsof er met heimwee wordt gewezen naar de bedreiging van buitenaf die het kostbare bezit heeft gerooft, in plaats van te kijken naar de vernieuwende lessen voor de kerk van binnenuit.

De tegendraadse spiritualiteit zal opkomen naarmate de gevestigde spiritualiteit in de samenleving aan zeggingskracht verliest. Dat kan door hun verlies van invloed of macht, maar dat kan ook door waterige wijn, smaakloos zout of een verstopte lamp onder de korenmaat bij de gevestigde spiritualiteit. Een mooi voorbeeld hiervan vind ik Barth & Bonhoeffer ten tijde van de Bekennende Kirche, vlak voor de Tweede Wereldoorlog. De verloedering is een trigger voor de spiritualiteit van de tegenbeweging.

Zo is de nobele hoop van de tegenbeweging, dat de kerk en de samenleving weer ruimte biedt aan zaken, waarden en mensen die in het nauw zijn gekomen. Misschien is het woord bekering hier wel op zn plaats. Dit lijkt me nog iets verder gaan dan de definitie van Waaijman. Dat komt misschien om dat deze spiritualiteit mij goed ligt🙂

De dynamiek van tegendraadse spiritualiteit
Maar deze spiritualiteit van de tegenbeweging staat niet op zichzelf. Waaijman ziet drie grondvormen van spiritualiteit:

1. De spiritualiteit van de leken – de huis, tuin en keuken spiritualiteit, zeg ik
2. De spiritualiteit van de scholen – gevestigde spiritualiteit in mijn woorden
3. De spiritualiteit van de tegenbeweging – zoals hierboven omschreven

Deze drie zijn onderdeel van de spirituele dynamiek en deze behoeven (nog) geen normatieve waardering. In de bijbel zien we deze 3 vormen terug. Alle drie kunnen ze zeer constructief zijn, maar ook zeer destructief. Ze lijken alle drie nodig ook voor een positieve ontwikkeling. Als de gevestigde spiritualiteit scheef groeit, kan de tegenbeweging zorgen voor feedback en de scheve stenen in het gebouw weer rechtleggen. Soms is er meer nodig en krijgt het fundament een kritische inspectie. Als de lekenspiritualiteit scheef groeit dan kan de gevestigde spiritualiteit een kader bieden voor praktisering. En zo lijken ze elkaar aan te vullen. Hoe duidelijker de boodschap wordt gecommuniceerd vanuit (gemiste maar gedeelde) waarden hoe meer kans van slagen op acceptatie, is mijn indruk.

Waaijman omschrijft dit veel subtieler dan ik hier doe. Maar dat maakt het boek ook minder makkelijk leesbaar. Ik had het voorrecht dat ik het hemzelf hoorde uitleggen. Hoe hij zinnen kan uitspreken met ziel en zaligheid zal ik dan ook niet vergeten. Kees Waaijman heeft ons met zijn indeling toch een zeer verhelderend- en nuttig onderscheid meegegeven om tot een meer dynamische- en bijbels georiënteerde praktijk van spiritualiteit te komen.

Tot zover een spirituele dynamische achtergrond bij het begrip “tegendraads”.

Tot slot
Er is al een constructieve reactie op het boek Oefenplaatsen gegeven met een oproep tot praktische consequenties voor karaktervorming door Jos Douma In termen van Waaijman wekt Jos daar de indruk een constructieve weg te zoeken door het goede uit de scholenspiritualiteit toegankelijk te maken voor de kerkelijke praktijk (van leken). Het gemis van veel van dit goede in de huidige kerkelijke praktijk, maakt Jos in mijn optiek tot een tegenbeweger van het allervriendelijkste soort met stevige wortels in een rijke christelijke traditie🙂

In een volgende blog zal ik nog enkele woorden wijden aan het lezenswaardige boek van Bart Wallet en Herman Paul, met het oog op hun gekozen vertrekpunt vanuit de academische scholenspiritualiteit. Is mijn indruk.

10 thoughts on “Tegendraads is (weer) “hot”!

  1. Anthony Ruijtenbeek schreef:

    Ik vraag me af of het opschrift ‘tegendraads’ hier nu wel zo van toepassing is. De namen die je noemt en die ik ken, daar moet je toch wel veel fantasie voor hebben om daar de plakker ‘tegendraads’ voor te gebruiken. Het gaat hier stuk voor stuk om mensen die in een reeds bestaande vraag voorzien en daartoe iets uit een andere traditie her- danwel vervormen om het salonfähig te maken voor de eigen traditie. De medestand die ze hierbij krijgen is eigenlijk altijd groter dan de tegenstand, áls die er al is. Let wel; dat kan nuttig zijn, en misschien kan het eveneens nuttig zijn om aan een stukje ‘branding’ te doen en het als ‘tegendraads’ te betitelen, om de laatste restjes tegenstand te breken, want niets is dodelijker in de publieke opinie (binnen en buiten de Kerk) dan voor het tegendeel versleten te worden.

    Ik heb sowieso het gevoel dat men in de Evangelische beweging in Nederland erg druk bezig is om allerlei dingen uit de ‘jaren ’60 en ’70 te recyclen, de goede en de slechte dingen, maar niet zoveel nieuws. Misschien moet men gaan uitkijken dat men niet, als bijvoorbeeld Hans Küng, de ‘Alexander Dubçek-rol’ gaat spelen.

    Wat ik wél een goed voorbeeld van tegendraadsheid vind, is iemand als Bert Dorenbos. Die man weet iedereen tegen zich in het harnas te jagen, en strijdt misschien nog het meest tegen zichzelf. Maar terwijl de buitenwacht ‘m neerzet als een ‘gristengekkie’, wat hij natuurlijk ook wel een beetje is, buitelen de mensen uit zijn eigen traditie over elkaar heen om zich maar zo ver mogelijk van hem te distantiëren, niet in de laatste plaats de leden van het ‘tegendraadse’ esthablishment. Ik vind daar wel de nodige humor in zitten.😛

    • Ik snap je reactie Anthony, maar je hebt me hiermee niet duidelijk gemaakt waarom mensen als Küng etc ook niet tegendraads genoemd kunnen worden. Volgens mij is de vergelijking met Bert Dorenbos – die in het persoonlijk contact ook zeer vriendelijk is – eerder een gradueel verschil en gericht op de samenleving. Terwijl het bij anderen is gericht op de kerk of op “dominante” onderdelen van de theologie. Volgens mij is het trefwoord bij Waaijman niet hoeveel medestanders er zijn, maar in hoeverre er sprake is van dominantie. Zeker in de RKK lijkt mij dit aan de orde. Daar werken ze over het algemeen niet met meerderheden en minderheden, is mijn indruk. En dat geld ook voor eenmanskerken in de evangelische sector. In de meer congregationalistisch georganiseerde groepen – zoals Baptisten – hangt dominantie meer samen met plaatselijke meerderheid. En als dit niet zo is dan is dit ook door de meerderheid zo besloten😉

      Dus ik zie nog geen aanleiding om Hans Küng – die een dominant artikel met bijbehorende praktijk binnen de katholieke kerk onder kritiek plaatst – buiten de gallerij der tegendraadsen te houden. Ook al had hij misschien veel aanhangers, het heeft hem niet gered bij zijn leerbevoegdheid.

      Nu staat Bert Dorenbos vooral bekend om zijn tegendraadse acties, terwijl hij op de achtergrond ook veel bezig is met minder tegendraadse dingen. Ik heb lang geleden (±1994) stage gelopen bij zijn project om Tjernobil-kinderen in Nederland op te vangen.

      Hoe dan ook het lijkt me van belang om aan te haken bij de definitie van Waaijman om onduidelijkheid te voorkomen. Of wil jij nu ook al tegendraads doen door deze gevestigde definitie onder kritiek te zetten😉

      Nu ben ik wel benieuwd waar jij je thuis voelt. Gezien je opstelling in deze vermoed ik een scholenspiritualiteit bij je. Maar dan wel een scholenspiritualiteit met veel ruimte. Of heb ik dit mis?

      Dank je voor je reactie Anthony, zoals altijd weer prikkelend en leerzaam.

  2. Anthony Ruijtenbeek schreef:

    “Ook al had hij misschien veel aanhangers, het heeft hem niet gered bij zijn leerbevoegdheid.”

    Ik vind dat hoopgevend, dat ook pure machtsdwang tegen grenzen aanloopt. Natuurlijk geloof ik dat daar wel iets ‘bovennatuurlijks’ inzit😉 , puur vanuit machtsperspectief gezien was de Kerk in die tijd de onderliggende partij. En laten we wel wezen, hij heeft constant de grenzen opgezocht en toch heeft hij altijd een fluwelen behandeling gehad. Qua gedachtegoed heeft hij het Christendom zo ongeveer wel verlaten, maar toch is hij nooit gesuspendeerd of formeel ge-excommuniceerd geweest, hij mag nog steeds als priester geldig de sacramenten bedienen. Uiteindelijk bleef hij de ‘knuffel-opponent’. Als je dit als tegendraadsheid ziet, vooruit, termen zijn vloeibaar, maar dan toch wel een hele veilige vorm, zeker in vergelijking met het origineel, en dan denk ik aan de voorhoede van mei ’68, zoals Dutscke, Ennslin, Meinhof en Baader.

    “Gezien je opstelling in deze vermoed ik een scholenspiritualiteit bij je.”

    Ik heb even over die vraag nagedacht. Ik ben het dan toch oneens met de onderverdeling van Waaijman. Ik geloof niet dat er een echte ‘buitenschoolse’ spiritualiteit bestaat. Kijk maar naar pubers; die denken dat ze zich afzetten, maar ondertussen klitten ze weer op andere manieren samen. En zijn ouders dan de ‘dominante’ factor te noemen? Van de buitenkant af bezien misschien wel. Maar ben jij al zover Ronald?😉 Van mijn ouders en andere ouders die puberkinderen hebben, begrijp ik dat ze zich vaak de meest machteloze mensen ter wereld voelen.😉

    Maar mijn spiritualiteit; in een land waarin een schijnbaar non-comformisme alweer zo’n 40 jaar een platgetreden mode-artikel is, zie ik wel een noodzaak om me te conformeren, hoe moeilijk dat ook is trouwens.

    Ik wordt beinvloed door de Benedictijnse spiritualiteit, ook door die van Taize en Grand Champ. Maar misschien aardig om te weten; ik las laatst iets over iemand die Kierkegaard en Nietzsche als spirituele tweelingbroers voorstelde. Kierkegaard’s oplossing van het dilemma waar beiden in verkeerden, was in mijn ogen de vlucht die de boeddhistische monnik neemt. Nietzsche daaretegen ging de confrontatie aan; Zoroaster ging de berg af, zijn lot tegemoet. Ik herken veel in Nietzsche; niet de uitwerking van zijn machtsdenken als ideaal, wel zijn constateringen van de praktijk, ook de kritiek die hij uitoefende op de staatskerk en het Christendom dat zo graag vriendjes wil zijn met ‘de wereld’.

    jij ook bedankt voor je reactie.😉

  3. Anthony Ruijtenbeek schreef:

    Geschreven in een slapeloze nacht; Geciteerd vanuit elders;

    “Dus stel ik mij na dit zwaar beschouwende stuk mezelf en anderen graag de praktische vraag sta ik open voor de spiritualiteit van anderen om mij erdoor te laten aanvullen?”

    Ik geloof zonder meer dat dát je doel is. Maar nee, ik vind toch dat je tekort geschoten bent. Ken je de reflex ‘liever Turksch dan paapsch’? Misschien heb je wel eens gehoord van Johan te Velde. Hij was de regiovicaris van Friesland en de N.O.P, voor het gemak zou je kunnen zeggen dat hij één van de twee vice-leidinggevenden was in het bisdom. Zijn ouders waren synodaal-gereformeerd en zeer vrijzinnig, ‘shit happens’, als hun zoon satanist was geworden, dan hadden ze wellicht zoiets gehad van; “Goh; jammer”. Maar hij werd katholiek, en dat heeft hem nog behoorlijk wat hoofdbrekens gekost. Ik weet ook nog wel dat het RD bij het overlijden van Schillebeeckx een lovend artikel publiceerde. En ach, dat hij de tot nu meest geraffineerde poging had gedaan om de Opstanding teniet te doen; ‘lullig bijzaakje’.

    Nu ja, dat gevoel heb ik ook bij jouw verdediging van Hans Küng (want dat is het). Ik snap het niet en ik begrijp het niet. Waarom? De ‘wereld’ wordt niet moe om hem lauwerkransen toe te werpen en tegelijkertijd het Christendom de grond in te stampen. En let wel; het is heel goed dat het Vaticaan tot op de dag van vandaag probeert om zo pastoraal mogelijk met hem om te gaan. Maar waarom moet jij er nog een schepje bovenop doen? Neem je je katholieke geloofsgenoten wel serieus? Of tellen katholieken alleen maar mee als ze uiterst vrijzinnig zijn en een theologisch programma hebben waarin ze de Opstanding achter zich gelaten hebben? Wellicht ga ik te weinig met de ‘mode’ in jullie ‘hoekje’ v/h Christendom, maar ik vind het leerstuk van de Opstanding letterlijk en figuurlijk wél ‘cruciaal’. Misschien begrijp ik het beter als je een blogpost zou wijden aan Kuitert waarin je niets anders doet als aan hem eer toe bewijzen, maar laat ik hem nu net even gemist hebben.

  4. Het lijkt me in ons gesprek – waarin de gemoederen voor mij buitensporig hoog worden – goed om op dit moment een onderscheid te introduceren. Het onderscheidt tussen iemand als tegendraads typeren en opkomen voor iemands inhoudelijke theologie. Dat eerste is namelijk wat ik doe en dat tweede is wat ik NIET doe. Dit lijkt me een belangrijke constatering voor het vervolg. Ook als het gaat om het behouden van je innerlijke vrede.

    Nergens valt te lezen dat ik het met Küng eens ben en nergens valt te lezen dat ik tegendraadsen ten allen tijde goedkeur. Ook valt er niet te lezen dat ik de gevestigden ten allen tijde afval. Dominant gebruik ik hier als een neutrale term voor “heersend”. Tegendraadsen kunnen immers ook (qua inhoudel en vorm) zeer destructief zijn. En dat keur ik af. Ik ben immers enorm voor naastenliefde. En ook voor de lichamelijke opstanding enzo… Maar de inhoud is hier niet mijn punt. Ik krijg de indruk dat je dit niet los kunt/wilt zien. Klopt dit? Volgens mij is dat ook je moeite met het schema van Waaijman en de “buitenschoolse” spiritualiteit, zoals je dit zelf noemt. Vanuit het perspectief van de inhoud is er alleen binnen en buiten en kennen we een pastorale toepassing. Of schiet ik nu ook tekort in een uiterste poging om je te begrijpen? Het laatste woord hierover is aan jou.

    Je gaat dan zover dat ik gelijk aan “de mode” doe en in een “hoekje” zit v/h christendom. Dit wil je toch niet roepen Anthony! Je dicht mij hiermee iets toe en dat lijkt me niet eerlijk en niet recht. Het laatste woord over mij is hierin gelukkig aan mezelf. Dus ik ben niet van slag.

    Laat dit even op je inwerken en dan hebben we het er weer over. Dan zie je hopelijk ook dat ik geen gevoelige snaar wil raken. Het spijt mij ook als dit onbedoeld toch is gebeurd!

    Met liefde en genegenheid!

    Ronald

  5. Anthony Ruijtenbeek schreef:

    Beste Ronald,

    Inderdaad, je hebt een punt, mijn reactie was feller dan nodig was. Zoals ik het las:

    “Ook in katholieke kring is er een groot risico dat tegendraadsen naar de marge worden verwezen.”

    Risico volgens Van Dale: “gevaar van schade of verlies”.

    “Dit overkwam de grote theoloog Hans Küng toen Rome hem – na kritiek op de Pauselijke onfeilbaarheid – zijn leerbevoegdheid afnam.”

    Het voorzetsel ‘grote’ gaat denk ik verder dan het erkennen van vakbekwaamheid. Waarom is het een ‘grote theoloog’ volgens jou? Het ‘overkwam’ hem? Zo lijkt het alsof hij er part noch deel aan had. Dit laat niet de mogelijkheid open dat hij er bewust op aan gestuurd heeft. Ook lijkt het erop dat niet de stijl die Küng hanteerde, hem in die positie bracht, maar puur de inhoudelijke kritiek op het onfeilbaarheidsdogma.

    De uitschakeling of onschadelijkmaking van tegendraadsen is niet ongebruikelijk in de historie van de gevestigde kerken.”

    ‘Uitschakeling of onschadelijkmaking’ roept bij mij het beeld op van het taalgebruik van gangsters, maar hier kan ik me, al reflecterend, voorstellen dat dit niet de bedoeling is geweest.😉 Toch roept dit voorgaande het beeld op bij mij dat er iets mis is gegaan en dat het ook anders had gekund. Maar dat lees ik volgens jou niet op de manier zoals jij het eigenlijk had willen zeggen?

    “Ik krijg de indruk dat je dit niet los kunt/wilt zien. Klopt dit”

    Bijna. Ik vind dat je het moet onder-scheiden, maar daarna weer terug moet brengen in een groter verband om niet in een modernistisch schijndualisme te vervallen. Ik vind de verdeling van Waaijman wel nuttig, maar ze wordt weldegelijk normatief én eenzijdig zo gauw als je er namen aan verbindt, het dus concreet maakt. Dat maakt het gebruik ervan niet onjuist, als het onderliggende ‘standort’ maar helder geformuleerd is. Ik denk dat dát juist één van de meer zinnige kritieken van de postmodernen is geweest.

    “Vanuit het perspectief van de inhoud is er alleen binnen en buiten en kennen we een pastorale toepassing”

    Ik merk dat ik hierin toch meer voor een holistische benadering voel. Wat uiteraard niet hetzelfde is als: iemand heeft een fout standpunt, dus is ‘ie zelf ook fout. Ik vind ook niet dat je mij dit aanwrijft, maar wilde het voorde helderheid wél nog even benoemen.😉

    Dus in ieder geval mijn excuus daar waar ik je gekwetst heb, toch is het misschien maar goed dat het gebeurt is, een beetje ‘botsen’ brengt per saldo mensen vaak meer bijelkaar.

  6. Hoi Anthony, dank je voor de erkenning dat ik een punt heb. Ik begrijp dat je in het vervolg van je reactie laat zien hoe je tot een interpretatie hebt kunnen komen waar mijn verhaal als offensief kan worden uitgelegd. In elk geval is dit niet mijn bedoeling geweest.

    Ik heb wel grote bedenkingen tegen de kerk als instituut waar de beheersing duidelijker naar voren komt dan de naastenliefde. Ook al hebben ze de beste bedoelingen. En dit geldt voor alle christelijke denominaties dus dit is geen aantijging tegen een bepaalde club.

    Een centraal punt is voor mij dat tegendraadsheid op zich nog niets te maken heeft met een waardeoordeel. Ook al verbind ik er namen aan. Het laat een dynamiek zien die op zichzelf positief of negatief kan worden “vormgegeven”.

    Of en wanneer tegendraads goed mag worden genoemd is vrij moeilijk voor ons om te beoordelen. Wij hebben genade en onderscheidingsvemogen nodig, omdat God alles weet en wij niet.

    Maar sommige personen hebben mij positief geïnspireerd hierin. Misschien had ik het daarbij moeten houden, want dan had ik Kung niet hoeven noemen, maar had ik Karl Barth genoemd of Dietrich Bonhoeffer zoals ik dit in de nasleep bij Goed Gelovig heb gedaan. Hun levens staan voor mij wel voor het goede, maar dat komt ook omdat het in sommige tijden beter is te onderscheiden en algemeen te aanvaarden wat goed is en wat slecht is.

    Athony geen kwetsing alleen nuttig botsen, wat mij betreft. En het is ook mijn beleving dat het ons – ondanks grote geografische afstand – dichter bij elkaar brengt.

    vriendelijke groet,

    Ronald

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s