Zwakgeloven in 2014-2015

Hoewel er veel tijd zit tussen januari en nu, zal ik dit keer maar geen update meer noemen. Ik kan niet aan de gang blijven😉

Het heeft even geduurd omdat het afgelopen jaar laatste jaar enorm intensief is geweest voor mij. Veranderingen in de werksfeer en de aanvang van mijn studie hebben me flink bezig gehouden. Gezondheidsredenen maakten het ook minder mogelijk om mij er in de vakantie mee bezig te houden. Maar nu ik weer wat herstel van fysieke kwalen, doe ik weer een poging om wat te delen van waar ik mee bezig ben.

Ik zal nu een soort voorbereidende blog maken als opmaat voor een meer inhoudelijk gesprek over mijn veranderende visie op zwakgeloven. Voor mijn blog en de ontwikkelingen van mijn gedachten rondom zwakgeloven en de aansluiting op onze tijd, is mijn studie theologie en religiewetenschappen erg behulpzaam geworden. De relevante inhoudelijke input uit mijn studie zal ik nu zo kort mogelijk noemen. Later komt het wel weer terug.

In mijn premaster – die ik onlangs met positieve beoordeling heb afgerond🙂 – heb ik veel geleerd van een aantal boeiende cursussen. Allereerst in de cursus “Waarheid en Autoriteit”, waarbij we de waarheidsvraag behandelde vanaf de vroege filosofen tot de postmoderniteit en verder. Ook de waarheidsvraag in grote religies werd belicht en stond vanwege het eigen karakter eerder in het licht van ‘autoriteit’. Hier valt veel over te zeggen. Een centraal probleem in de cursus, was de filosofische legitimering en fundering van kennis in de geschiedenis van vroeger tot nu. In de laatste decennia leidde dit tot tegenreacties op het dominante (soms verstikkende) model van de moderniteit (Wittgenstein, post-structuralisten, postmodernisten). In deze lijn van tegenreacties kunnen we tot nu toe ook zwakgeloven plaatsen. Mijn docenten waren uiterst kritisch op deze tegenreacties, want het relativisme zien zij als groot kwaad. Dus zo zochten ze een begaanbare weg met waardering voor de tegenreacties, maar met behoud van zinvolle oude verworvenheden. Iets wat ook Charles Taylor voor ogen heeft in zijn boek “Een seculiere tijd”: Er is niets wat we helemaal achter ons kunnen laten. Of als hij Robert Belah nazegt: Niets gaat ooit verloren. (p.1005). En met dit besef wil ik verder kijken wat dit betekent voor zwakgeloven.

een-seculiere-tijd---ch.-taylor[0]En met Charles Taylor kom ik ook bij de andere cursus die mij tot nu toe enorm bezig heeft gehouden. In de cursus ‘Filosofie en religiekritiek’ nam het boek van Taylor ‘Een seculiere tijd’ een centrale plek in. Ik had het al langer in mijn kast staan en er zelfs ook al wat in gelezen. Ik vond het niet alleen een erg dik boek, maar ook nog eens een zeer matig geredigeerd boek met een wat ontoegankelijke opbouw. Ook betreurde ik het gebrek aan plaatjes😉 Zo werd de cursus voor mij een goede stok achter de deur om meer systematisch naar het boek te kijken. Mijn docent dr. Lucien van Liere was hierbij een enorm goede gids.

Na enige worsteling om boven te blijven in de stof zag ik steeds meer de positieve waarde van Taylors enorme bijdrage als hij een veelomvattend verhaal vertelt hoe wij van een tijd waarin het bijna onmogelijk was om niet christelijk te geloven zijn gekomen tot een tijd waarin het christelijk geloof één van de vele opties is geworden. En niet één van de meest uitnodigende opties in onze tijd van ‘exclusief humanisme’ volgens Taylor. Hij maakt het tot een open verhaal waarin hij veel conclusies van anderen meeneemt en plaatst in zijn verhaal. Een verhaal waar ik op dit moment nog niet klaar mee ben. Een verhaal ook wat ik nu in dit studiejaar weer op vele manieren tegenkom. Taylor houdt de academische gemoederen nog flink bezig, is mijn indruk.

En alsof het dikke boek van Taylor nog niet genoeg was, kregen we tussendoor ook nog de geschiedenis van het atheïsme en hielden we als studenten diverse presentaties van Nietzsche, Foucault, De Botton etc. Met mijn groep deden we een poging om ‘God bewijzen’ van Rick Peels en Stefan Paas te bespreken. De cursus werd afgesloten met een seminar van de Utrechtse huis-atheïst Herman Philipse, die zijn beslisboom naar het atheïsme nog even ten gehore bracht. Razend boeiend en een voorrecht dat ik hierbij kon zijn.

Maar wat heeft dit mij nu verder gebracht? Veel nieuwe input leidt tot nieuwe inzichten, maar ook verwarring over de houdbaarheid van oude inzichten. Is ‘zwakgeloven’ nog wel levensvatbaar? Blijft de term nog wel corresponderen met een veranderende inhoud?

Kort gezegd heb ik het verhaal van zwak geloven kunnen plaatsen in een wat ruimer kader en heb ik met het verhaal van Taylor ook wat meer zicht gekregen op verbanden met transities door de eeuwen heen. Dit geeft mij een historische- en culturele context met woorden en begrippen die kunnen bijdragen aan nodige duidelijkheid. Ik hoop dat ik met dit ruimere kader ook de eenvoud kan vasthouden. Ik doe mijn uiterste best.

Net als Vattimo met zijn ‘zwakke denken’, zoekt Taylor aan het einde van zijn boek naar een manier om in de immanente of horizontale tijd met een discours van ‘subtielere talen’ nog manieren te vinden voor transcendente openheid. Taylor doet daar ook uitnodigende pogingen om het gesprek te openen voor transcendentie. Vattimo lijkt deze intentie te hebben als hij onze tijd als het tijdperk van de Geest typeert en het begrip incarnatie een centrale rol geeft.  En daarin komen de twee katholieke denkers toch verbazend dicht bij elkaar. Ook al zijn ze in stijl erg verschillend en verwijzen ze niet of nauwelijks naar elkaars werk.

Dit is iets voor de komende tijd en in een paper zal ik mij in deze weken richten op veranderingen in de taal naar geslotenheid tot nu toe en naar mogelijke openingen in de taal die worden voorgesteld. Ik hoop niet alleen mijn studiepunten te halen, ik hoop ook nog eens dat ik er iets van kan delen op mijn blog.

En aangezien ik mij in de komende tijd ook meer wil beperken in mijn uitingen, zal ik het nu rond de 1100 woorden houden. Misschien volgende keer weer iets minder😉

5 thoughts on “Zwakgeloven in 2014-2015

  1. Ik ben blij je weer te lezen, Ronald! En hoop met je mee te kunnen wandelen…. Momenteel zit in Dialogisch Leven van Buber… verrijkend in het zicht op relaties. Het allerbeste gewenst in de zoektocht naar openingen in de taal. Waar de taal een ‘tussenin’ is tussen ik en jij, hoop ik dat je bruggen vindt! En wij met je mee kunnen leren….

  2. Dank je Rob. Dit is een nieuw begin🙂 Aangenaam als je weer mee wandelt. Dat daagt me ook weer meer uit om jouw mooie gedichten weer wat vaker te lezen. Dat zijn ze waard.

    Mooi dat je met Buber bezig bent. ‘Dialogisch leven’ heb ik nog niet gelezen, maar al het andere wat ik van hem heb gelezen heeft me enorm verrijkt. Zeker ook de fijngevoeligheid van Buber als het gaat om wat er tussen mensen gebeurt. Volgens mij heb ik dit ook al in eerdere gedichten van je herkent, dus ik ben benieuwd wat je ervan gaat delen in welke vorm dan ook.

    Taal is dan een bijzonder fenomeen. Iets wat gebeurt tussen schepsels. In woorden en in andere tekens die verwijzen. Die verwijzende betekenis van taal is dan heel boeiend. Maar taal kan ook inperken, definiëren en afbakenen of (onder)scheiding brengen. Taal is iets waar we mee worden behept vanaf onze geboorte en waar we onze eigen omgang mee krijgen. We hebben er invloed op en drukken ons er in uit, maar echt beheersen doen we het niet. We hebben er deel aan, maar taal kan ook een eigen leven leiden tussen mensen. Dat maakt taal erg boeiend.

    Ik wil kijken hoe taal zich heeft ontwikkeld gedurende het proces wat secularisatie is gaan heten. Daarbij heeft Charles Taylor al een flinke voorzet gegeven, maar ik wil nog wat breder kijken. Dus als je als taalkunstenaar nog behulpzame bronnen voor mij weet, dan hoor ik het graag van je.

    Het ga je goed Rob!

  3. Otto schreef:

    Ha Ronald,
    Na lange tijd weer eens je blog gelezen. Je inleiding van oktober belooft nieuwe inzichten. Ik begrijp dat die moeten rijpen en dat tijd om ze uit te werken schaars is, maar ben er heel benieuwd naar!
    Ik zie uit naar een vervolg.
    Hartelijke groet, Otto

  4. Maarten schreef:

    Ha Ronald, vanochtend weer eens je blog gecheckt. Aanleiding was de vraag die hier aan het ontbijt oppopte over hoe paulus geloof ook alweer definieert. Iets met zeker weten, of was het toch anders? Ik vond het in hebr 11. In een tijd van religieus fanatisme is zwakgeloven een waardevolle handreiking, lijkt mij. Benieuwd naar je paper! Maarten

  5. Excuus voor mijn late reactie beste Otto en Maarten. Ik had me altijd voorgenomen dit zorgvuldiger te doen, maar tot mijn spijt is dit me niet gelukt.

    Ik merk dat er tijdens mijn studie te veel op mij af komt om al reflecterend te boven te komen. Rijpen is inderdaad een passende metafoor Otto. Het komt op mij af en het raakt me en heeft een uitwerking, maar is te onrijp voor een blog. Niet dat het helemaal rijp moet zijn om te plaatsen, maar wel rijp genoeg. Dus er gebeurt veel maar op mijn blog laat dit nog op zich wachten.

    Het geloof als zeker weten… Dat is een goede vraag en de tekst uit Hebreeën is daarin een mooi ijkpunt. Of Paulus de brief geschreven heeft, lijkt volgens deskundigen niet onder de categorie ‘zeker weten’ te vallen. Maarten😉 En het geloof is volgens de NBV vertaling ‘de grondslag voor alles waarop wij hopen, het overtuigd ons van de waarheid van wat we niet zien’. Deze vertaling lijkt dicht bij de grondtekst te staan. Alleen het woordje ‘waarheid’ lijkt net iets te sterk vertaald. Ook al is waarheid (aletheia) in de bijbel eerder ‘onthulling van wat verborgen was’ dan de modernistische ‘zekerheid’, het hele woord lijkt hier niet in de grondtekst te worden genoemd. De HSV vertaald het iets secuurder. Een bewijs van ‘zaken’ die men niet ziet. ‘Zaken’ (of ‘dingen’) past goed bij de grondtekst. En ook het woord bewijs is hierin geen wetenschappelijk objectiverend woord voor weten (zoals scientia), maar ‘overtuiging’. De auteur lijkt hier dan te zeggen dat het geloof is ontstaan door overtuigd te zijn van het onzichtbare. Het woord vertrouwen komt hier dan dichterbij dan het woord zekerheid. Hoewel zekerheid hier ook is toegestaan, zei het niet in de objectiverende sfeer.

    Ik denk dat ik dit mag interpreteren als het geloof dat in mijn persoonlijk hart begint en God dit geeft als grondslag voor mijn hoop die ik met anderen deel. En dit geloof is hier de overtuiging van de dingen die ik niet kan zien. Op deze manier lijkt het mij in harmonie met de teksten van Paulus uit 2 Korinthe. We kunnen in onze zwakheid overtuigd raken vanuit het geloof dat God geeft. Alleen stopt voor mij zwak geloven bij deze (gedeelde) overtuiging objectiverend maken om anderen met hard bewijs van buitenaf te forceren buiten de eigen wil om. Geloof lijkt mij een zaak van het hart waarbij het verstand wel een rol kan spelen, maar nooit kan forceren. God geeft ruimte om dit zelf te overwegen en hierbij ook onze eigen houding te beproeven. En soms geeft God een heftige ervaring of laat dingen gebeuren om dit wat sterker aan te zetten, zoals dit bij Paulus het geval was. Hij kon er toen niet meer omheen om Jezus te erkennen.

    Dus op deze manier reflecteer ik op je vraag of geloof toch een zeker weten is? Het mag van mij best een zeker weten zijn als het gaat om een persoonlijke overtuiging die we als zwakke/beperkte mensen hebben ontvangen. Maar zoals Paulus het in 2Kor4:7 zegt, ‘als een schat in een aarden kruik’ (HSV). God lijkt hierin soeverein om woning te maken met zijn heerlijkheid (doxa/sjechina) in ons mensen, die zelfs een tempel van Zijn Geest worden genoemd. Maar altijd ook in het menselijke omhulsel van een ‘aarden kruik’, zodat dit niet als van onszelf kan worden gezien, maar als van God. God geeft het aan ons als een geschenk en wij reageren erop met onze eigenaardigheden. En daar kan het veel kanten opgaan.

    Hopelijk kom ik je zo tegemoet Maarten en sluit het aan bij je vraag.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s